ΜΝΗΜΟΝΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

12272756_437538596440406_1012410880_n

Φωτο: Γιάννης Βέλλης

Μετά από αρκετή μελέτη, το Οικολογικό Δίκτυο παρουσιάζει για διαβούλευση μια σημαντική δουλειά, με θέμα «ΜΝΗΜΟΝΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ». 

Αφορά τις επιπτώσεις της ελληνικής οικονομικής κρίσης στην αποδυνάμωση της εφαρμογής του Δικαίου περιβάλλοντος και στην απώλεια του περιβαλλοντικού κεκτημένου.

Αποτελεί μια προσπάθεια καταγραφής των επιπτώσεων της κρίσης και της εφαρμογής των Μνημονιακών δεσμεύσεων της χώρας, που είχαν ως συνέπεια την οπισθοχώρηση στην προστασία του ελληνικού περιβάλλοντος.

Ωστόσο, υπάρχουν πολλά περιθώρια συμπλήρωσης και αναλυτικότερης επεξεργασίας και γι’ αυτό χρειαζόμαστε και τη βοήθεια όσων επιθυμούν να βοηθήσουν με παρατηρήσεις, αλλαγές ή συμπληρώσεις, ακόμη και αν πρόκειται για ένα σημείο ή ένα υποκεφάλαιο.

Τελικός μας στόχος είναι να επηρεάσουμε την εφαρμοζόμενη περιβαλλοντική πολιτική, με ένα συνεκτικό και αναλυτικό τρόπο.

Οικολογικό Δίκτυο

Oikologiko.Diktyo@gmail.com

Νοέμβριος 2015 

ΜΝΗΜΟΝΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 

Επιπτώσεις της ελληνικής οικονομικής κρίσης στην αποδυνάμωση της εφαρμογής του Δικαίου περιβάλλοντος και στην απώλεια του περιβαλλοντικού κεκτημένου

Κατάλογος περιεχομένων

  1. Εισαγωγικά……………………………………………………………………………………3
  2. Οι μνημονιακές πολιτικές ανέστρεψαν τον ορισμό της «βιώσιμης ανάπτυξης» ………………..3
  3. Η στάση της Ε.Ε. ……………………………………………………………………….5
  4. Η κριτική των περιβαλλοντικών οργανώσεων…………………………………………… 6
  5. Μια λεπτομερέστερη ανασκόπηση για το διάστημα 2010-2015 ……………………… 8

5.1  Το 2010……………………………………………………………………………8

5.2  Το 2011………………………………………………………………………………9

5.3  Το 2012……………………………………………………………………………….9

5.4  Το 2013………………………………………………………………………………. 10

5.5  Το 2014………………………………………………………………………………10

5.6  Το 2015……………………………………………………………………………….11

  1. Τα πιο σημαντικά προβλήματα ……………………………………………………………….. 13

6.1  Καθυστερήσεις εναρμόνισης προς το ενωσιακό περιβαλλοντικό Δίκαιο και έκδοσης κανονιστικών πράξεων νόμων……………………………13

6.2  Ασαφής κατανομή αρμοδιοτήτων. Μη επαρκή μέσα άσκησης περιβαλλοντικών αρμοδιοτήτων από τους ΟΤΑ. ……………………………….16

6.3  Εγκατάλειψη πολιτικών απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα…………………. 16

6.4  Νομιμοποίηση αυθαιρέτων……………………………………………………………. 17

6.5  Αβεβαιότητα για την προστασία της βιοποικιλότητας……………………….18

6.6  Κατάργηση του Ειδικού Ταμείου Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών και υποβάθμιση του Πράσινου Ταμείου………………………………………………………………….20

6.7  Η περίπτωση των απορριμμάτων και των αποβλήτων. ……………………………. 21

6.8  Μέτρα αντιμετώπισης της ανεξέλεγκτης ατμοσφαιρικής ρύπανσης στις μεγάλες πόλεις…..21

6.9  Εφέλκυση κεφαλαίων -Έργα εθνικής σημασίας – Κατ’ εξαίρεση διαδικασίες ……22

6.10   Ίδρυση του Ταμείου Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ)…23

6.11  Πλήγματα στην προστασία των Δασών…………………………………………………. 25

  1. Νέες αειφορικές προτάσεις διεξόδου………………………………………………………. 26
  2. Ενίσχυση του Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών……………….. 27
  3. Παράρτημα Ι. Κανονιστικές διατάξεις του Ν. 4014/11……………………………29
  1. Εισαγωγικά

Προβλήματα σε σχέση με τις περιβαλλοντικές πολιτικές και το μοντέλο ανάπτυξης υπήρχαν και πριν στη χώρα. Όμως η οικονομική κρίση από το 2009 και μετά και η υλοποίηση των Μνημονίων έχουν επιφέρει επιπλέον θεσμικές αλλαγές, που επιδείνωσαν την πορεία υποβάθμισης, ρύπανσης και καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας και έφεραν ακόμη μεγαλύτερη αποδυνάμωση της προστασίας των συλλογικών αγαθών. Και όλα αυτά, σε ένα περιβάλλον πλανητικής υποβάθμισης και επιδείνωσης της κλιματικής αλλαγής.

Βεβαίως η κρίση έχει βαθύτερα αίτια και δεν αποτελεί απλά μια αστοχία του συστήματος, άσχετη από τη δομή της ίδιας της οικονομίας της εμπορευματοποιημένης γνώσης και του αδιέξοδου μοντέλου ανάπτυξης, όπως έγκαιρα έχει υποδείξει η οικολογική προσέγγιση. Επιπλέον, όμως, η Ελλάδα, ως ο πιο αδύναμος κρίκος της Ευρωζώνης, βίωσε πρώτη τις συνέπειες της δανειακής ασφυξίας και οδηγήθηκε ταχύτατα σε βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση. Τα αίτια της κρίσης αυτής μοιράζονται μεταξύ ενός προβληματικού στον σχεδιασμό και τη λειτουργία του Ευρώ, των νεοφιλελεύθερων συνταγών και των εσωτερικών αδυναμιών και αντιφάσεων του ελληνικού παραγωγικού μοντέλου και του πελατειακού και διαπλεκόμενου πολιτικού συστήματος αλλά και της ανικανότητας του πολιτικού προσωπικού για έξοδο από τον φαύλο κύκλο.

Σε εφαρμογή των μνημονιακών πολιτικών, υπήρξε και μείωση του προσωπικού στις υπηρεσίες που έχουν ως αρμοδιότητα την προστασία του περιβάλλοντος, τόσο σε κεντρικό όσο και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, που σταδιακά ενισχύθηκε με τα μέτρα περικοπών προσωπικού.

Παράλληλα, επιδεινώθηκε δραστικά η έλλειψη χρημάτων και μέσων για κάλυψη των αναγκών για τη διεξαγωγή ελέγχων εφαρμογής της νομοθεσίας (αυτοκίνητα, καύσιμα, εκτός έδρας αποζημίωση, υλικά για εργαστηριακές αναλύσεις κτλ).

Συνολικά, από την εφαρμογή του πρώτου Μνημονίου και μέχρι σήμερα, είχαμε μια σειρά από πολιτικές επιλογές που απαξίωσαν ή υποβάθμισαν κατακτήσεις προηγούμενων ετών στον τομέα της περιβαλλοντικής προστασίας.

Και αυτή η πορεία πρέπει να σταματήσει και να αναταχθεί. Αυτή την προσπάθεια θέλει να ενισχύσει η ανάλυση που ακολουθεί, για την ολοκλήρωση της οποίας το Οικολογικό Δίκτυο επιδιώκει τη μέγιστη συμβολή όλων των δυνάμεων της αειφορίας και της οικολογικής οπτικής.

  1. Οι μνημονιακές πολιτικές ανέστρεψαν τον ορισμό της «βιώσιμης ανάπτυξης»

Με δεδομένη την απόλυτη συμφωνία της Κομισιόν και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας με την οικονομική «ορθοδοξία», αλλά και την έλλειψη εμπειρίας τους σε τέτοιες υποθέσεις, η φιλοσοφία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) ήταν φυσικό να αποτελέσει βασικό άξονα και στα Μνημόνια με την Ελλάδα.

Το ΔΝΤ είναι από τους οργανισμούς που σπάνια επιφυλάσσουν εκπλήξεις. Δεκαετίες εφαρμογής των πολιτικών του σε δεκάδες χώρες, δείχνουν ότι η συνταγή παραμένει κατά βάση απλή και σταθερή: εκποίηση κρατικών περιουσιακών στοιχείων, δραστικές περικοπές δαπανών, περιστολή φοροδιαφυγής, «εξαγωγικός προσανατολισμός» της οικονομίας ως αντίδοτο στην ύφεση. Ο τελευταίος κρύβει και τις μεγαλύτερες απειλές για το περιβάλλον, καθώς τις περισσότερες φορές εξελίσσεται σε άγρια λεηλασία φυσικών πόρων με ανυπολόγιστες συνέπειες.

Πολλοί στον οικολογικό χώρο ανέμεναν ήδη από την άνοιξη του 2010 ότι στην Ελλάδα, όπου η ευρωπαϊκή νομοθεσία για το περιβάλλον επιβάλλει περιορισμούς και όπου οι περισσότερες δημόσιες επιχειρήσεις έχουν ήδη ιδιωτικοποιηθεί, οι πιθανότεροι κίνδυνοι θα αφορούσαν πιέσεις για ανεξέλεγκτες μεταλλευτικές δραστηριότητες, εγκατάλειψη του περιφερειακού σιδηροδρομικού δικτύου και οικοπεδοποίηση δημόσιας γης (βραχονησίδες, πρώην στρατόπεδα, δασικές εκτάσεις, πρώην αεροδρόμιο Ελληνικού).

Το πρώτο Μνημόνιο επιβεβαίωσε τους φόβους αυτούς στο σύνολό τους σχεδόν. Στις σελίδες του περιλήφθησαν καταστροφικές επιλογές, όπως:

  • Το κλείσιμο «ζημιογόνων» σιδηροδρομικών γραμμών και η εκποίηση ακινήτων του ΟΣΕ. Αντί για εκσυγχρονισμό, η ρύθμιση για τον ΟΣΕ περιόρισε ασφυκτικά τις χρηματοδοτήσεις για το σιδηρόδρομο (περίπου στο 1/12 των ποσών που διαθέτουν ανά χιλιόμετρο χώρες όπως η Δανία), ώστε να κοπούν αναγκαστικά τα δρομολόγια σε ολόκληρες περιφέρειες. Η εξέλιξη αυτή οδηγούσε εκ των πραγμάτων σε μονοπώλιο των οδικών μεταφορών, που για το ίδιο μεταφορικό έργο απαιτούν μέχρι 6-7 φορές περισσότερη ενέργεια με αντίστοιχες επιπτώσεις στη ρύπανση και την κλιματική αλλαγή. Ακόμη χειρότερες προοπτικές άνοιγαν οι ρυθμίσεις για το «καταργημένο δίκτυο», που ενεργοποιούνται σε μόλις 12 μήνες από τη διακοπή μιας γραμμής και επέτρεπαν ελεύθερη αλλαγή χρήσεων που θα αποκλείει ακόμη και τη μελλοντική ανακατασκευή της γραμμής στον ίδιο διάδρομο.
  • Οι αόριστες ρυθμίσεις για εξυγίανση των ΔΕΚΟ, που οδηγούσαν σε μεγάλες αυξήσεις στα εισιτήρια των δημόσιων μεταφορικών μέσων. Τέτοιες αυξήσεις εξουδετέρωσαν σημαντικό μέρος από τη δυνατότητα να αξιοποιηθούν οι υψηλές τιμές των καυσίμων ως εργαλείο για στροφή στη δημόσια συγκοινωνία και τον σιδηρόδρομο.
  • Η σαρωτική περικοπή δημόσιων δαπανών, που συμπαρέσυραν και τις δαπάνες για το περιβάλλον. Στον προϋπολογισμό του 2011, οι δαπάνες του ΥΠΕΚΑ αποτελούσαν μόλις 0,01% των δημόσιων δαπανών, μειωμένες κατά 28% σε σχέση με το 2010 και κατά 33,5% σε σχέση με το 2009.
  • Η συμπίεση των κονδυλίων για δημόσιες επενδύσεις, που δυσκόλεψε (ακόμη κι αν υπήρχε η σχετική πολιτική βούληση) τη στροφή στις λεγόμενες «υποδομές βιωσιμότητας», που τόσο λείπουν από τη χώρα μας. Η φιλοσοφία ότι «προχωράει μόνο ό,τι μπορεί να βρει ιδιωτική συγχρηματοδότηση», εκτρέπει τον προγραμματισμό σε λάθος κατευθύνσεις.
  • Η πρόβλεψη για αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων, που οδηγεί στην ανοικοδόμηση πολύτιμων ελεύθερων χώρων είτε σε πόλεις με δραματικό έλλειμμα πρασίνου (όπως τα πρώην στρατόπεδα ή το Ελληνικό) είτε σε εξαιρετικά ευαίσθητες προστατευόμενες περιοχές (όπως η πρώην Φωνή της Αμερικής, στο Δέλτα του Νέστου).
  • Η πολιτική για την προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων, εξουδετέρωνε τις αθώες αναφορές σε «νέες τεχνολογίες και πράσινη ανάπτυξη». Στην πραγματικότητα η κυβέρνηση φλερτάριζε κατά προτεραιότητα τις επενδύσεις που επιλέγουν τη χώρα μας επειδή δεν είναι αποδεκτές αλλού: τη διαβόητη μονάδα του Αστακού, το καζίνο του Κατάρ στο Ελληνικό (σε ποια άλλη ευρωπαϊκή μεγαλούπολη θα έβρισκαν διαθέσιμα μερικές χιλιάδες στρέμματα δημόσιας γης δίπλα στη θάλασσα;), τα χρυσωρυχεία της Χαλκιδικής με τα χαμηλότατης περιεκτικότητας κοιτάσματα και τη μη αναστρέψιμη καταστροφή τεράστιων εκτάσεων.
  • Η επιτάχυνση των διαδικασιών για τους επενδυτές, που καταλήγει στις τερατώδεις διαδικασίες του νόμου για το fast track. Πρακτικά κάθε εγχώριος ή ξένος επενδυτής με στοιχειώδη οικονομική επιφάνεια, θα μπορούσε να διαπραγματεύεται με τη διυπουργική επιτροπή τη δική του ιδιωτική του περιβαλλοντική και πολεοδομική νομοθεσία, που θα παραγκωνίζει την ισχύουσα. Επενδυτικά σχέδια που είχαν κριθεί παράνομα ετοιμάζονταν να επανέλθουν με τις διατάξεις του νέου νόμου.

Αυτό που οι ελληνικές κυβερνήσεις προώθησαν μέσω των Μνημονίων, ήταν ένας συνδυασμός των καταστροφικά υπερδομημένων ισπανικών ακτών με την ανεξέλεγκτη εξορυκτική βιομηχανία της Λατινικής Αμερικής ή, έστω, της Ανατολικής Ευρώπης. Ο οικολογικός χώρος έλεγε ότι είναι ένα πρότυπο που τελικά θα καταστρέψει περισσότερο πλούτο από ό,τι θα δημιουργήσει, επιχειρώντας (πιθανότατα χωρίς καν επιτυχία, από οικονομική άποψη) να μεταφέρει στις επόμενες γενιές, μέσω της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, ένα μέρος από τις  επιπτώσεις της κρίσης.

Πρόκειται για πλήρη αντιστροφή του ορισμού της «βιώσιμης ανάπτυξης», που τυπικά δεσμεύει όχι μόνο το σύνολο των κυβερνήσεων του πλανήτη, αλλά και την ίδια την τρόικα και τους Ευρωπαϊκούς θεσμούς. Οι τυπικές δεσμεύσεις αποκτούν όμως αντίκρισμα μόνο όταν συνοδεύονται από πολιτική βούληση και από ανάλογες προτεραιότητες.

  1. Η στάση της ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με δηλώσεις των τότε Επιτρόπων Ρεν και Ποτότσνικ σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των μέτρων που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, εκτίμησε ότι κανένα μέτρο που θα ληφθεί στο πλαίσιο της δημοσιονομικής προσαρμογής δεν θα αντίκειται στο ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο.

Τα στοιχεία που υπάρχουν (και θα αναπτυχθούν πιο κάτω στο κείμενο), αποδεικνύουν το αντίθετο:

α) η κατ’ ουσίαν κατάργηση, λόγω της τεράστιας συρρίκνωσής του, του Πράσινου Ταμείου και απορρόφησή του από τον κεντρικό προϋπολογισμό,

β) η δέσμευση των χρημάτων που δόθηκαν από πολίτες στο Ταμείο Αποκατάστασης Πυρόπληκτων Περιοχών για άλλους δημοσιονομικούς σκοπούς,

γ) η νομιμοποίηση αυθαιρέτων για συγκέντρωση χρημάτων από το κράτος, πολιτική που διαιωνίζει την κατασκευή αυθαιρέτων στη χώρα,

δ) η επιτάχυνση και ελάφρυνση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης χωρίς τη δημιουργία του προβλεπόμενου από το Νόμο ελεγκτικού μηχανισμού,

ε) η μείωση της στελέχωσης των δημοσίων υπηρεσιών περιβάλλοντος σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο.

Στο ευρωκοινοβούλιο υπήρξαν δυνάμεις -και πέρα από τους Πράσινους- που επιδίωξαν μια άλλη πορεία αλλά δεν είναι αυτές που καθορίζουν τις κυρίαρχες ευρωπαϊκές πολιτικές.

  1. Η κριτική των περιβαλλοντικών οργανώσεων

Μια συνεκτική κριτική, που διατυπώνει με σαφήνεια την οπισθοχώρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της περιβαλλοντικής προστασίας, συνδυάζει την οικονομική με την περιβαλλοντική κρίση και ασκεί κριτική στην οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση της ελληνικής κρίσης, έχει εκφραστεί από τη Διεθνή Περιβαλλοντική Οργάνωση WWF[1].

Σύμφωνα με τους συντάκτες του συγκεκριμένου άρθρου: «Από τον Μάιο του 2010, όταν εγκρίθηκε το πρώτο πακέτο διάσωσης για την Ελλάδα από το τρίο των δανειστών ΕΕ / ΔΝΤ / ΕΚΤ, η κρίση έχει εξαπλωθεί σε μεγάλα τμήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αν και οι αιτίες και οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης διαφέρουν μεταξύ των χωρών, η συνταγή είναι ομοιόμορφη: λιτότητα και περικοπές του προϋπολογισμού, περιβαλλοντική απορρύθμιση, συρρίκνωση του τομέα της δημόσιας διοίκησης που ασχολείται με το περιβάλλον, πιέσεις στους μισθούς και το βιοτικό επίπεδο. Μεγαλύτερη έκπληξη, ωστόσο, αποτελεί η απροθυμία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να τηρήσει τη δική της περιβαλλοντική νομοθεσία. Γιατί τα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής που επιβάλλονται στις υπερχρεωμένες χώρες δεν επεξεργάζονται σύμφωνα με τα όσα προβλέπει η Ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη στρατηγική εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων; Οι πραγματικές επιπτώσεις τους στο φυσικό κεφάλαιο της Ευρώπης εξακολουθούν να ξεφύγουν από τα οικονομικά ραντάρ της Κομισιόν».

Πρόκειται για μια ιστορική στροφή στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ουσιαστικά υποδηλώνει ότι η Ευρωπαϊκή πολιτική για το περιβάλλον δεν αναπτύσσεται σύμφωνα με κάποιες καλά εδραιωμένες πολιτικές και περιβαλλοντικές αξίες (ούτε καν τηρεί την ίδια την ευρωπαϊκή νομιμότητα!), αλλά εξαρτάται άμεσα από τις κυρίαρχες πολιτικές οικονομικής ανάπτυξης και φυσικά έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Εάν αυτές οι περιβαλλοντικές αξίες έρχονται σε σύγκρουση με τη γνωστή, βρώμικη και συγκεντρωτική ανάπτυξη που γνωρίσαμε τα μεταπολεμικά χρόνια και που παρά τη διαπίστωση των ορίων της και της αποτυχίας της, επιλέγεται και πάλι για την έξοδο από την κρίση που η ίδια δημιούργησε, αυτό δεν είναι ένα ζήτημα που φαίνεται να απασχολεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπό την παρούσα σύνθεσή της!

Και συνεχίζουν οι συντάκτες του WWF: «Στην θλιβερή πραγματικότητα της εντεινόμενης οικονομικής κρίσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η στυγνή εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος θεωρείται από τα πληττόμενα κράτη μέλη ως μια γρήγορη λύση, λύση για την ταχεία οικονομική ανάκαμψη. Μετά από δεκαετίες τεράστιων δαπανών σε ένα μη-βιώσιμο, μη-αειφόρο οικονομικό και αναπτυξιακό μοντέλο, η πολιτική απάντηση της ΕΕ είναι ουσιαστικά μια συνταγή για μια πολύ πιο βαθιά και μακροπρόθεσμη περιβαλλοντική κρίση».

Δηλαδή, αυτό που διαπιστώνεται δεν είναι μια απλή αστοχία των κρατών-μελών που έχουν βρεθεί στη δίνη της οικονομικής κρίσης, υπό την πίεση του πανικού, αλλά η συνειδητή πίεση της ίδιας της Κομισιόν για περισσότερο στυγνή εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος, ως απάντηση για έξοδο από την κρίση. Πρόκειται δηλαδή για συνειδητή κατεδάφιση του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού κεκτημένου. Μπορεί αυτό να αφορά προς το παρόν περισσότερο τις χώρες σε κρίση, αλλά όσο οι συνταγές της λιτότητας και της στυγνής περιβαλλοντικής εκμετάλλευσης γενικεύονται, τόσο θα γίνεται πιο αντιληπτός ο αμετάκλητος χαρακτήρας τους και στις υπόλοιπες χώρες και στο υπόλοιπο ευρωπαϊκό οικοδόμημα – ή σε ό,τι έχει απομείνει από αυτό.

Για την Ελλάδα, ωστόσο, το τίμημα είναι βαρύτατο.

«Στην Ελλάδα, οι τομείς πολιτικής που έχουν επηρεαστεί πιο αρνητικά σχετίζονται με την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων και την περιβαλλοντική αδειοδότηση κατασκευαστικών και αναπτυξιακών έργων, όπως και με την προστασία δασικών και παράκτιων οικοσυστημάτων. Οι περικοπές του προϋπολογισμού και η πολιτική αδιαφορία έχουν προκαλέσει την κατάρρευση του εθνικού συστήματος προστατευόμενων περιοχών. Κανονιστική αβεβαιότητα και συνεχείς αλλαγές στις πολιτικές τιμολόγησης έχουν φέρει την βιομηχανία ανανεώσιμων μορφών ενέργειας σχεδόν σε εξαφάνιση. Έμφαση δίνεται τώρα σε «βρώμικα» έργα, όπως η έρευνα για κοιτάσματα υδρογονανθράκων, ευρέως διαφημισμένη ως το μαύρο-χρυσό μέλλον της Ελλάδας, η περαιτέρω εκμετάλλευση άνθρακα και λιγνίτη και η εξόρυξη χρυσού. Πρόσφατα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος κυκλοφόρησε ένα σχέδιο νόμου το οποίο αποχαρακτηρίζει τεράστιες εκτάσεις που καλύπτονται με μεσογειακά δάση, ανοίγοντας το δρόμο για μια αμφιλεγόμενη και εξαιρετικά επιζήμια μορφή ανάπτυξης σε πολύτιμες οικολογικά εκτάσεις».

Στις 12 Ιουνίου 2014, το WWF απέστειλε επιστολή προς τη Διευθύντρια του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ, τον απερχόμενο Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής José Manuel Barroso και τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Mario Draghi, καλώντας τους να σταματήσουν να αγνοούν την ανησυχητική περιβαλλοντική οπισθοχώρηση που εκτυλίσσεται στην Ελλάδα, ως αποτέλεσμα του προγράμματος οικονομικής προσαρμογής[2]. Τα σημαντικότερα σημεία στα οποία εστίαζε η επιστολή ήταν:

  1. η υπονόμευση του πλαισίου προστασίας των προστατευόμενων φυσικών περιοχών (όπως τα εθνικά πάρκα και οι περιοχές Natura 2000), με διατάξεις που ευνοούν συγκεκριμένους τύπους επενδύσεων, κυρίως τουριστικά θέρετρα και νέα τουριστικά χωριά
  2. ο αποχαρακτηρισμός από το καθεστώς προστασίας οικολογικά πολύτιμων δασικών και παράκτιων περιοχών
  3. η συνεχής υπονόμευση της διαδικασίας εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων και του συστήματος περιβαλλοντικής αδειοδότησης
  4. η καταστροφική για το περιβάλλον νομιμοποίηση των αυθαίρετων κατασκευών, ακόμα και εντός νόμιμα προστατευόμενων περιοχών και η συνεχιζόμενη άρνηση του κράτους να συλλέξει τα σχετικά πρόστιμα, ύψους εκατομμυρίων ευρώ, για παράνομες κατασκευές κατά μήκος της παράκτιας ζώνης και σε δασικές εκτάσεις
  5. η ιδιωτικοποίηση οικολογικά σημαντικών και νομικά προστατευόμενων περιοχών, πολλές από τις οποίες χαρακτηρίζονται ως περιοχές του δικτύου Natura 2000, για την ανάπτυξη παραθεριστικών κατοικιών και τουριστικών θέρετρων
  6. η αναμόρφωση του πλαισίου χωροταξικού σχεδιασμού προκειμένου να καταστεί δυνατή η ταχεία έγκριση των μεγάλων επενδύσεων, κυρίως στον τομέα του τουρισμού, σε αντίθεση με τη χρήση και τους κανόνες προστασίας της φύσης της γης.

Είχε προηγηθεί επιστολή του Διευθυντή του Ισπανικού τμήματος του WWF, Juan Carlos del Olmo, προς τους Υπουργούς Οικονομικών Γιάννη Στουρνάρα και Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη στις 27 Μαΐου, με την οποία καλούσε την ελληνική κυβέρνηση να αποφύγει τη χάραξη πολιτικής που θα απειλούσε το φυσικό κεφάλαιο της χώρας[3].

«Έτσι, λαμβάνοντας υπόψη την ισπανική εμπειρία των τελευταίων ετών, ολόψυχα να σας παροτρύνω να διασφαλίσετε ότι οποιαδήποτε νομοθεσία που επηρεάζει την ακτογραμμή θα εγγυάται την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων και των οικολογικών υπηρεσιών που προσφέρουν, ώστε η Ελλάδα να είναι διεθνώς αναγνωρισμένη ως ένας σημαντικός τουριστικός προορισμός που σέβεται το βασικό τουριστικό προϊόν της: τη φύση», ανέφερε ο del Olmo.

  1. Μια λεπτομερέστερη ανασκόπηση για το διάστημα 2010-2015

Το WWF-Ελλάς από το 2005 παρακολουθεί και καταγράφει τις σημαντικότερες εξελίξεις στη νομοθεσία και τη νομολογία για μια σειρά από περιβαλλοντικούς τομείς, εντοπίζοντας προβλήματα εφαρμογής και προτείνοντας ενδεδειγμένες λύσεις[4]. Με βάση τις 6 εκθέσεις για το διάστημα 2010-2015, κάνουμε πιο κάτω μια ετήσια ανασκόπηση μέτρων και εξελίξεων που έχουν μεγαλύτερη σχέση με την εφαρμογή των μνημονιακών πολιτικών.

5.1 Το 2010

Με την ανάληψη της διακυβέρνησης από το ΠΑΣΟΚ στα τέλη του 2009, παρατηρείται μια φιλόδοξη προσπάθεια απάντησης σε χρόνιες περιβαλλοντικές κακοδαιμονίες, η οποία συμβολικά εκφράζεται και στην αναδιάρθρωση και αλλαγή ονόματος του Υπ. Περιβάλλοντος Χωροταξίας & Δημοσίων Έργων (ΥΠΕΧΩΔΕ) σε Υπ. Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ). «Το νέο Υπουργείο, απέταξε μεν το πολιτικά και διοικητικά ασυμβίβαστο περιβαλλοντικό φορτίο των δημοσίων έργων, έχει όμως να σηκώσει και να εναρμονίσει περιβαλλοντικά τον τομέα της ενέργειας και της εξορυκτικής βιομηχανίας, ενώ παράλληλα πρέπει να λειτουργήσει ως ο περιβαλλοντικός πυλώνας της χώρας συνολικά, επιδιώκοντας την ενσωμάτωση της οικολογικής διάστασης και την προώθηση της μετάβασης της χώρας σε ένα μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης».

Σύμφωνα με την έκθεση, «το μεγάλο διακύβευμα πλέον είναι η απώλεια περιβαλλοντικών κεκτημένων, στο όνομα της απλοποίησης των διαδικασιών περιβαλλοντικής αδειοδότησης επενδυτικών σχεδίων».

5.2 Το 2011

Σημαντικότερη νομική και πολιτική εξέλιξη για το περιβάλλον σε αυτή την περίοδο ήταν η ψήφιση του νόμου 3937/2011 για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Ωστόσο, με την υιοθέτηση του «Μνημονίου Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής Πολιτικής – Μνημόνιο Συνεννόησης» τίθενται εν αμφιβόλω ήδη εφαρμοζόμενες πολιτικές για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, καθώς μια τροποποίηση των όρων του, το καλοκαίρι του 2010, έθεσε θέμα δημοπράτησης νέων λιγνιτικών πεδίων. Επίσης, στο πλαίσιο ικανοποίησης όρων του Μνημονίου, το Υπ. Οικονομικών έφερε πάλι στο προσκήνιο το καυτό ζήτημα των αυθαιρέτων, προκρίνοντας ως λύση τη νομιμοποίηση για καθαρά εισπρακτικούς λόγους.

Συγκεκριμένα υπουργεία που διέπονται από μνημονιακές δεσμεύσεις για απλοποίηση αδειοδοτικών διαδικασιών, επιχείρησαν εκπτώσεις στις διαδικασίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης, ενώ σε πολλές περιπτώσεις και δημόσιες πολιτικές τοποθετήσεις, εντός και εκτός βουλής, η περιβαλλοντική νομοθεσία παρουσιάστηκε ως εμπόδιο στην ανάπτυξη.

5.3 Το 2012

Η περίοδος της συγκεκριμένης έκθεσης (Ιούνιος 2011-Ιούνιος 2012) χαρακτηρίστηκε από μια καταιγιστική απώλεια περιβαλλοντικού κεκτημένου, με τη μορφή της υποβάθμισης της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και τη σοβαρή υστέρηση στο πεδίο της εφαρμογής σημαντικών περιβαλλοντικών πολιτικών. Η καταγραφόμενη περιβαλλοντική οπισθοδρόμηση θεωρείται ξεκάθαρα από τους συντάκτες της έκθεσης ως «απόρροια των μνημονιακών δεσμεύσεων της χώρας».

Οι τομείς που υπέστησαν τα σημαντικότερα πλήγματα ήταν:

  • Η νομοθεσία για την περιβαλλοντική αδειοδότηση
  • Η δασική νομοθεσία
  • Η νομοθεσία για τη δόμηση

Με αιχμή τους νόμους 3986/2011 (εφαρμοστικός Μεσοπρόθεσμου), 4024/2011 (συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις και εργασιακή εφεδρεία), 4014/2011 (περιβαλλοντική αδειοδότηση και νομιμοποίηση αυθαιρέτων), 4042/2012 (διαχείριση αποβλήτων, 4067/2012 (Νέος Οικοδομικός Οργανισμός), 4002/2011 (συνταξιοδοτική νομοθεσία δημοσίου) και 4030/2011 (νέος τρόπος έκδοσης οικοδομικών αδειών),

  • εκποιείται με αδιαφανείς όρους φυσική δημόσια γη και νομιμοποιούνται καταπατήσεις, χωρίς καμία εκτίμηση της αναμενόμενης περιβαλλοντικής επίπτωσης,
  • νομιμοποιούνται δεκάδες χιλιάδες αυθαίρετα, χωρίς καμία εκτίμηση των περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων, ακόμα και μέσα σε προστατευόμενες περιοχές,
  • περικόπτονται διαδικασίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης δραστηριοτήτων εντός προστατευόμενων περιοχών Natura 2000,
  • ανοίγει ο δρόμος για την καταβύθιση του Πράσινου Ταμείου, μέσα από την απορρόφηση του 95% των οικονομικών του πόρων στον κρατικό προϋπολογισμό,
  • δίνεται η δυνατότητα για εξαίρεση από τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των εργοστασίων διαχείρισης αποβλήτων,
  • επιδεινώνονται περιβαλλοντικά οι όροι δόμησης για μεγάλες τουριστικές επενδύσεις.

Κατά την ίδια περίοδο, υπογράφτηκε το περιβαλλοντικά προβληματικό ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις υδατοκαλλιέργειες.

5.4 Το 2013

Κυριότερες εξελίξεις που σημάδεψαν την περίοδο αναφοράς ήταν:

  • η πρακτική διάλυση του Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών και η δίχως λογική και οικονομικό αντίκρισμα για τον κρατικό προϋπολογισμό βιαστική νομοθετική ρύθμιση για καταργήσεις ή και συγχωνεύσεις φορέων διαχείρισης·[5]
  • οι απανωτές προσβολές υποβάθμισης του περιβαλλοντικού δικαίου με ρυθμίσεις και νομοθετική πρωτοβουλία του Υπουργείου Τουρισμού για «επιτάχυνση» των μεγάλων τουριστικών επενδύσεων·
  • ο περιορισμός στο 2,5% των ανά έτος διαθεσίμων του Πράσινου Ταμείου και τα πρώτα πλήγματα στην ανεξαρτησία και επιστημονική επάρκεια της διοίκησής του·
  • η παραχώρηση σε επιχείρηση ιδιωτικού δικαίου της ιδιοκτησίας και διαχείρισης δημόσιων γεωχωρικών δεδομένων που πρέπει με βάση κοινοτική νομοθεσία να διατίθενται από το Δημόσιο δωρεάν στο κοινό.

5.5 Το 2014

Το WWF-Ελλάς στη 10η Ετήσια Έκθεση επισημαίνει: «την κορύφωση μιας συστηματικής διαδικασίας διάλυσης του ήδη φτωχού περιβαλλοντικού κεκτημένου στην Ελλάδα. Σε μεγάλο βαθμό, η περιβαλλοντική οπισθοδρόμηση που αναλύεται στην έκθεση είναι το αποτέλεσμα των δεσμεύσεων της Ελλάδας στο πλαίσιο του προγράμματος λιτότητας και διαρθρωτικής προσαρμογής που εποπτεύονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Σε ένα εξίσου μεγάλο βαθμό όμως, αυτή η απώλεια σημαντικού περιβαλλοντικού κεκτημένου οφείλεται σε συγκεκριμένες κυβερνητικές πρωτοβουλίες».

Οι τομείς που επηρεάζονται, σύμφωνα με την Έκθεση είναι η δασική νομοθεσία, η νομοθεσία χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, η νομιμοποίηση των παράνομων κτισμάτων, η ασφάλεια δικαίου, μέσω διατάξεων που περιλαμβάνονται σε νομοθεσία με άσχετο περιεχόμενο, με σκοπό την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων επενδυτικών σχεδίων.

Από τις πλέον αξιοσημείωτες εξελίξεις της περιόδου αυτής ήταν αναμφισβήτητα το πρωτοφανώς καταστροφικό σχέδιο νόμου για τον αιγιαλό και την παραλία που έθεσε στη δημόσια διαβούλευση το Υπουργείο Οικονομικών τον Απρίλιο του 2014. Η μαζική κινητοποίηση και κοινωνική αντίδραση που προκλήθηκε από το σχέδιο αυτό έδειξε ότι το περιβάλλον όντως αποτελεί κοινωνικό αίτημα και ότι η κρίση δεν μπορεί να χρησιμοποιείται σαν δικαιολογία για απώλεια φυσικού κεφαλαίου. Ακόμα όμως πιο έντονα αναδείχθηκε η ανάγκη για έναν ολοκληρωμένο και ευρύ διάλογο για την ανάπτυξη και τη βιώσιμη διέξοδο από την κρίση, ο οποίος όμως ποτέ δεν έγινε. Αντ’ αυτού, προβάλλεται ως μονόδρομος η πανικόβλητη, ασυντόνιστη, νομικά επισφαλής και σίγουρα μη βιώσιμη αποσάθρωση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και διοίκησης και η διάθεση κάθε σπιθαμής φυσικού χώρου σε καταστροφικές χρήσεις.

Ειδικά κατά την περίοδο που ακολούθησε το κλείσιμο της Βουλής για θερινές διακοπές και στη διάρκεια των τμημάτων διακοπών του 2014, εκτυλίχθηκε μια νομοθετική υπερδραστηριότητα με πρόσχημα το κατεπείγον της ικανοποίησης καθυστερημένων μνημονιακών δεσμεύσεων. Το σχέδιο νόμου για τη χωροταξία, το οποίο κατατέθηκε αμέσως μετά το κλείσιμο της Βουλής και ψηφίστηκε στο πρωτοφανές διάστημα των δυο μόλις ημερών, αλλάζει εκ βάθρων το σύστημα χωρικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, επιδεινώνοντας σοβαρά το ήδη ισχνό και διάτρητο κεκτημένο από τη σχετική νομοθεσία και νομολογία. Στη συνέχεια, ήρθε το αντιδασικό νομοσχέδιο που σήμανε μια τραγική απώλεια περιβαλλοντικού κεκτημένου, πρωτοφανή αγνόηση της πλούσιας δασικής νομολογίας των εθνικών δικαστηρίων και σκανδαλώδη οπισθοδρόμηση στο ήδη γεμάτο αγκάθια πεδίο της ασφάλειας δικαίου και της καλής νομοθέτησης.

Οι σποραδικές θετικές εξελίξεις αφορούσαν κυρίως την εφαρμογή δεσμεύσεων της χώρας έναντι του κοινοτικού ή διεθνούς δικαίου ή τη βελτίωση των απορροφήσεων κοινοτικών κονδυλίων. Έτσι, σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στην προώθηση της Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα. Ωστόσο, η εφαρμογή της παραμένει αμφισβητήσιμη, εν τη απουσία πραγματικού σχεδίου υλοποίησης της. Αντιμετωπίστηκαν επίσης, τουλάχιστον προσώρας, σημαντικά προβλήματα λειτουργίας των φορέων διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών και ταυτόχρονα ξεκίνησε επεξεργασία νέου πλαισίου διαχείρισης και φύλαξης των περιοχών αυτών. Θετικές επίσης εξελίξεις είχαμε σε νομολογιακό επίπεδο, με κυριότερη την ιστορικής σημασίας απόφαση 24/2014 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας που κλείνει την πόρτα της νομιμότητας στο σκανδαλώδες πλέον κεφάλαιο «εκτροπή του Αχελώου». Η πιο ελπιδοφόρα όμως εξέλιξη ήταν η μη κατάθεση στη Βουλή του νομοσχεδίου του Υπουργείου Οικονομικών για τον αιγιαλό και την παραλία, εκτός από το μέρος που αφορά την οριοθέτηση της αιγιαλίτιδας ζώνης. Αυτό το ωμό ως προς τις επιδιώξεις του και ξεκάθαρα περιβαλλοντοκτόνο νομοσχέδιο πέτυχε κάτι που σε καιρό κρίσης θα μπορούσε να θεωρηθεί πολύ δύσκολο: να γίνει άμεσα αντιληπτό το σκανδαλώδες περιεχόμενο και οι αντιαναπτυξιακές επιδιώξεις του και να ξεσηκωθεί θύελλα αντιδράσεων.

5.6 Το 2015

Στην 11η Ετήσια Έκθεση[6], η περίοδος που καλύπτεται χωρίζεται σε δυο πολιτικές περιόδους: προ και μετά τις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου. «Κυριότερη διαφορά μεταξύ των δυο περιόδων είναι η επί της ουσίας πολιτική εξαφάνιση του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, το οποίο συγχωνεύθηκε μαζί με τους τομείς της αγροτικής παραγωγής και της βιομηχανίας σε ένα γιγάντιο νέο Υπουργείο Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από διαφορετικής έντασης, αλλά όχι ποιότητας, αλλαγές στην περιβαλλοντική πολιτική και νομοθετικές πρωτοβουλίες».

Το πρώτο εξάμηνο της περιόδου χαρακτηρίζεται από μια ξέφρενη καταστρατήγηση σημαντικών κανόνων περιβαλλοντικού δικαίου και νομικού πλαισίου περιβαλλοντικής ασφάλειας, των οποίων η εφαρμογή ήταν μεν διαχρονικά ελλειμματική, αποτελούσαν όμως σημαντικό κεκτημένο που έχρηζε θωράκισης και όχι κατάργησης. Η διαδικασία υποβάθμισης δεν περιβλήθηκε καν με τα τυπικά προσχήματα δημόσιας διαβούλευσης, επιστημονικής αιτιολόγησης και νομικής υποστήριξης.

Το δεύτερο εξάμηνο χαρακτηρίστηκε μεν από την απουσία πολιτικού σχεδιασμού και κεντρικής διοίκησης, εντούτοις καταγράφονται και σε αυτή την περίοδο σημαντικές οπισθοχωρήσεις σε ζητήματα περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, πολιτική απραξία σε επείγοντα ζητήματα περιβαλλοντικής πολιτικής και συνέχιση της διαχρονικά κακής νομοθέτησης και επιβράβευσης παρανομιών. Την περίοδο αυτή εξακολούθησε με μεγάλη ένταση η έμφαση στα ορυκτά καύσιμα, ενώ μέσα στη γενικότερη πολιτική απραξία περί τα περιβαλλοντικά προχώρησε η διαδικασία σύναψης συμβάσεων παραχώρησης για την εκμετάλλευση κοιτασμάτων υδρογονανθράκων και η αδειοδότηση της νέας λιγνιτικής μονάδας «Πτολεμαΐδα V».

Συνοπτικά, η χρονιά σηματοδοτείται από:

  • σχεδόν απόλυτη παράλυση των φορέων διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών, με την παράταση «ζωής» τους να λήγει στο τέλος του 2015,[7] δίχως να έχει ακόμα αναληφθεί καμία σχετική πολιτική πρωτοβουλία για τη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας των πυρήνων βιοποικιλότητας της χώρας·
  • την έγκριση της Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα, με τη μεγάλη όμως πρόκληση της εφαρμογής της να παραμένει ανοιχτή και αβέβαιη·
  • περαιτέρω υποβάθμιση του συστήματος περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, μέσα κυρίως από τη συγχώνευση του περιβάλλοντος με την αγροτική παραγωγή και τη βιομηχανία υπό το νέο Υπουργείο ΠΑΠΕΝ·
  • συνεχιζόμενη υποβάθμιση της υπηρεσίας επιθεωρητών περιβάλλοντος και γενικότερα του συστήματος περιβαλλοντικών ελέγχων·
  • άλλη μια χρονική και χωρική επέκταση της «κόκκινης γραμμής» νομιμοποίησης παρανομιών, μέσα από τη νομοθεσία για τα αυθαίρετα, ταυτόχρονα με παραγραφές παλαιότερων βεβαιωμένων προστίμων που φθάνουν και τα 480.000 ευρώ σε μια απόφαση·
  • σωρεία από αποφάσεις παραχώρησης χρήσης αιγιαλού και παραλίας σε μπαρ, καντίνες και ξαπλώστρες, εντός περιοχών Natura 2000, παρά τη σχετική απόφαση του ΣτΕ για την ανάγκη προβλέψεων προστασίας, και δίχως μέριμνα για την αποφυγή υποβάθμισης των ευαίσθητων οικοσυστημάτων·
  • ψήφιση και εφαρμογή νέων αντιδασικών νόμων που επιτρέπουν ανάπτυξη οικισμών μέσα σε ευαίσθητες δασικές περιοχές·
  • ολοκλήρωση της αδειοδοτικής διαδικασίας για την οικονομικά και περιβαλλοντικά ζημιογόνο νέα λιγνιτική μονάδα της ΔΕΗ «Πτολεμαΐδα V» καθώς και εκπρόθεσμο αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από τον υπουργό ΠΑΠΕΝ Παναγιώτη Λαφαζάνη για υπαγωγή σε καθεστώς παρέκκλισης περιορισμένης διάρκειας λειτουργίας (άρθρο 33 της οδηγίας για τις βιομηχανικές εκπομπές 2010/75/ΕΚ) της παλιότερης και εξαιρετικά ρυπογόνου μονάδας «Πτολεμαΐδα ΙΙΙ»·
  • αδικαιολόγητη στασιμότητα στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και προκλητική απαξίωση των πολιτικών για την ενεργειακή εξοικονόμηση
  • εντεινόμενη αδιαφάνεια στη λειτουργία του Πράσινου Ταμείου·
  • δραματική επιδείνωση της ποιότητας της νομοθέτησης και της διαφάνειας στη νομοθετική διαδικασία, κυρίως λόγω της σωρείας από εμβόλιμες διατάξεις φωτογραφικής εξυπηρέτησης συγκεκριμένων ομάδων συμφερόντων, κρυπτικότητας, αποσπασματικότητας, και διαρκούς προσανατολισμού προς τη νομιμοποίηση βεβαιωμένων παρανομιών·
  • υπογραφή νέου Μνημονίου, στο οποίο περιλαμβάνονται προβλέψεις για επανεξέταση και βελτίωση του θεσμικού πλαισίου για τη χωροταξία και την ανάπτυξη οικισμών σε δάση και δασικές εκτάσεις, αφήνοντας έτσι ανοιχτό το ενδεχόμενο κατάργησης περιβαλλοντικά καταστροφικών νομοθετικών πρωτοβουλιών των προηγούμενων ετών.

Η έκθεση επισημαίνει «σαφώς επιθετική πολιτική στάση απέναντι στο φυσικό περιβάλλον της χώρας. Η απειλή είναι πραγματική και θεσμοθετημένη, παρόλο που δεν είναι ακόμα ορατή ως αποτέλεσμα στον φυσικό χώρο. Αν τελικά κάτι σώζει το φυσικό περιβάλλον στην Ελλάδα είναι η απουσία έντονου επενδυτικού ενδιαφέροντος που θα έθετε σε εφαρμογή το νέο, περιβαλλοντικά αποψιλωμένο θεσμικό πλαίσιο αδειοδότησης επενδύσεων και δραστηριοτήτων, χωρικού σχεδιασμού και ελέγχου της εφαρμογής της νομοθεσίας και του περιβαλλοντικού εγκλήματος». Και καταλήγει με τη διαπίστωση ότι «μεγαλύτερη ελπίδα για να μπει ένα τέλος στην κακονομία και τις συνεχείς φωτογραφικές τακτοποιήσεις των λίγων εις βάρος πολλών, την αδιαφάνεια, το περιβαλλοντικό έγκλημα και την επιλεκτική εφαρμογή του δικαίου είναι η ισχυρή κοινωνία πολιτών. Μέσα στη χρονιά αυτή, η εντυπωσιακή αντίδραση χιλιάδων πολιτών που αγανάκτησαν με το σαρωτικά δασοκτόνο, φωτογραφικά πελατειακό και κακογραμμένο σχέδιο νόμου που ο υπουργός Νίκος Ταγαράς κατέθεσε στη Βουλή λίγες μέρες πριν το τέλος του 2014 είχε συγκλονιστικό αποτέλεσμα: την απόσυρση εγκληματικά καταστροφικών προβλέψεων και τον στιγματισμό των βουλευτών που προτάσσουν την εξυπηρέτηση ψηφοφόρων και ατελείωτη νομιμοποίηση περιβαλλοντικών παρανομιών, εις βάρος του κράτους δικαίου, ενόσω μάλιστα εξελισσόταν μια ιδιαίτερα έντονη πολιτική κρίση και η χώρα όδευε προς εκλογές».

  1. Τα πιο σημαντικά προβλήματα

Ορισμένα από τα περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα εμφανίσθηκαν παλαιότερα και με τις μνημονιακές πολιτικές επιδεινώνονται, ενώ άλλα προέκυψαν από τη νέα κατάσταση.

Παρατίθενται τα σημαντικότερα από αυτά τα προβλήματα:

  • 6.1 Καθυστερήσεις εναρμόνισης προς το ενωσιακό περιβαλλοντικό Δίκαιο και έκδοσης κανονιστικών πράξεων νόμων

Σύμφωνα με την Α. Καλλία[8], η πάγια πρακτική που έχει ακολουθήσει μέχρι σήμερα η Ελλάδα είναι να καθυστερεί τη διαδικασία εναρμόνισης του εθνικού περιβαλλοντικού δικαίου με το ενωσιακό.

Συνήθως, πρώτα ξεκινά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η διαδικασία παραπομπής της Ελλάδας στο ΔΕΕ και στη συνέχεια γίνεται η εναρμόνιση. Η μείωση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων αποδυναμώνει τη διοίκηση. Τα αρμόδια Υπουργεία για την εναρμόνιση του εθνικού με το ενωσιακό περιβαλλοντικό δίκαιο είναι αναμενόμενο λόγω μειωμένου προσωπικού να μην μπορούν να ανταποκριθούν εμπρόθεσμα στις υποχρεώσεις της χώρας για εναρμόνιση.

Έτσι, καθυστερεί ακόμα παραπάνω η κατά πάγια πρακτική καθυστέρηση της εναρμόνισης της εθνικής προς την ενωσιακή περιβαλλοντική νομοθεσία.

Αποτελέσματα αυτής της καθυστέρησης:

Α) κίνδυνος επιβολής κυρώσεων από το ΔΕΕ,

Β) δημιουργία για τους πολίτες «ανασφάλειας δικαίου», δεδομένου ότι οι Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνήθως θέτουν προθεσμία εναρμόνισης στα κράτη μέλη δύο χρόνια. Όταν παρέλθει η προθεσμία αυτή, σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΕ, η Διοίκηση οφείλει να εφαρμόζει τη Οδηγία, ακόμα και εάν δεν έχει αυτή ενσωματωθεί και οι πολίτες μπορούν να επικαλεσθούν τις διατάξεις της Οδηγίας, υπό την προϋπόθεση ότι οι διατάξεις της Οδηγίας είναι σαφείς και χωρίς όρους.

Θα δημιουργηθεί συνεπώς θέμα ερμηνείας των διατάξεων των Οδηγιών που θα έχουν «άμεσο ισχύ» κατά τη νομολογία του ΔΕΕ. Οι υπάλληλοι της Διοίκησης θα περιέλθουν σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, έχοντας να εφαρμόσουν την προϊσχύουσα νομοθεσία καθώς και τη νέα μη ενσωματωμένη ακόμα στην ελληνική έννομη τάξη.

Όσον αφορά την καθυστέρηση κανονιστικών πράξεων νόμων, ακολουθεί ενδεικτική αναφορά στους νόμους Ν.3937/2011, Ν.4014/2011, Ν. 4042/2012.

Η πολιτεία το 2011 εξέδωσε τον Ν.3937 για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Νόμο φιλόδοξο, που αποβλέπει στην προστασία και ανάδειξη της πλούσιας βιοποικιλότητας της χώρας. Για την εφαρμογή του Νόμου πρέπει να εκδοθεί μεγάλος αριθμός Κανονιστικών Πράξεων, ήτοι Προεδρικών Διαταγμάτων και Υπουργικών Αποφάσεων. Μέχρι σήμερα, δεν έχουν εκδοθεί οι Κανονιστικές Πράξεις και ο Νόμος παραμένει ανενεργός. Τον Αύγουστο του 2014 υπογράφτηκε η υπουργική απόφαση με την οποία εγκρίνεται το κείμενο της εθνικής στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα, με την οποία τίθενται στόχοι για την προστασία της την επόμενη 15ετία. Το κείμενο κυοφορούνταν για περίπου 14 χρόνια!

Επίσης, το 2011 εκδόθηκε ο Ν.4014/2011, Νόμος που αποτελεί μνημονιακή υποχρέωση, με στόχο την επιτάχυνση και ελάφρυνση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία καθυστερεί εξαιρετικά στην Ελλάδα. Ο Νόμος απλοποιεί σημαντικά την αδειοδοτική διαδικασία και σύμφωνα με την αιτιολογική του έκθεση στρέφεται από την ex ante πολιτική που ίσχυε μέχρι τώρα, στην ex post, ήτοι σε δημιουργία ισχυρού ελεγκτικού μηχανισμού, ο οποίος θα προβαίνει σε συστηματικούς ελέγχους των εγκαταστάσεων, ώστε, αν υπάρξει παραβίαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, άμεσα να επιβληθούν κυρώσεις.

Ενώ εκδόθηκαν πολλές από τις κανονιστικές Πράξεις (βλ. Παράρτημα Ι) για την ελάφρυνση και επιτάχυνση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, δεν εκδόθηκαν οι Διατάξεις για την ενίσχυση του περιβαλλοντικού ελέγχου. Έτσι, δεν εξασφαλίζεται ισόρροπη εφαρμογή του Νόμου.

Ο Νόμος 4042/2012, για την ποινική προστασία του περιβάλλοντος και για τη διαχείριση των αποβλήτων, αποτελεί εναρμόνιση με τις δύο σχετικές Οδηγίες της Ε.Ε. Για την εφαρμογή του πρέπει να εκδοθεί μεγάλος αριθμός Κανονιστικών Πράξεων, οι οποίες δεν έχουν ακόμα εκδοθεί, καθιστώντας τον Νόμο εν μέρει ανενεργό.

Η μείωση του προσωπικού της Διοίκησης και η αποδυνάμωσή της έχει ως αποτέλεσμα την ακόμα μεγαλύτερη καθυστέρηση εφαρμογής των τριών ανωτέρω σημαντικών Νόμων για το περιβάλλον.

Απαραίτητο στοιχείο για την εφαρμογή της νομοθεσίας είναι η εύκολη πρόσβαση σε αυτήν και ο κατανοητός τρόπος διατύπωσής της. Στην Ελλάδα η περιβαλλοντική νομοθεσία αποτελεί ένα χαώδες σύνολο κανόνων, μη κωδικοποιημένο. Το ΕΠΠΕΡΑΑ είχε προβλέψει κονδύλι για την κωδικοποίησή της, το οποίο ουδέποτε αξιοποιήθηκε και απορροφήθηκε. Η Επιτροπή Περιβάλλοντος του Ελληνικού Κοινοβουλίου ασχολήθηκε με το πρόβλημα, αλλά μέχρι σήμερα καμία κυβέρνηση δεν ανέλαβε να προχωρήσει στη θεματική κωδικοποίηση των περιβαλλοντικών διατάξεων, με εξαίρεση την κωδικοποίηση της Δασικής νομοθεσίας. Έτσι, παρατηρείται το φαινόμενο μετά από σαράντα χρόνια παραγωγής νομοθετικών διατάξεων για το περιβάλλον, ακόμα και δημόσιοι λειτουργοί να δυσκολεύονται να βρουν την ισχύουσα νομοθεσία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ισχύουσα Δασική νομοθεσία. Ο όγκος της  ξεπερνά τα 150 νομοθετήματα (νόμοι και διατάγματα) και τις 1.000 υπουργικές αποφάσεις, Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις και εγκυκλίους. Σε αυτές θα πρέπει να προστεθούν και οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας και οι γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, οι οποίες έχουν γίνει αποδεκτές σε υπουργικό επίπεδο. Εκτός από το εύρος της σχετικής νομοθεσίας και νομολογίας, προβληματική είναι και η παλαιότητά του, καθώς η τελευταία κωδικοποίηση της δασικής νομοθεσίας τέθηκε σε ισχύ το 1969. Έτσι το έργο της κωδικοποίησης της δασικής νομοθεσίας είναι αναγκαίο αλλά και εξαιρετικά πολύπλοκο. Μετά από περιπέτειες 3 χρόνων, το έργο της κωδικοποίησης της δασικής νομοθεσίας τελικά ανατέθηκε μετά από διαγωνισμό, στα τέλη του 2014, και αναμένεται να ολοκληρωθεί σε 18 μήνες. Σημαντική πρωτοβουλία της κωδικοποίησης θα είναι η, για πρώτη φορά, διάθεση της πληροφορίας αυτής στο ευρύ κοινό.

Σειρά τροπολογιών που εμφανίζονται σε διάφορους, συχνά άσχετους με το περιβάλλον Νόμους, καθιστούν δύσκολη την εύρεση του τελικού ισχύοντος νομοθετικού κειμένου. Έτσι, καθίσταται αδύνατη η ουσιαστική άσκηση των δικαιωμάτων που έχει ο πολίτης για την προστασία του περιβάλλοντος που παρέχονται τόσο από το ελληνικό Σύνταγμα, άρθρα 24 και 117, όσο και από την διεθνή Σύμβαση του Άαρχους για την πρόσβαση στη Δικαιοσύνη για την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά και από την ενωσιακή περιβαλλοντική νομοθεσία που επιβάλλει την ενημέρωση και συμμετοχή του πολίτη στην εφαρμογή της νομοθεσίας.

Η Ελλάδα πάσχει από σοβαρή έλλειψη περιβαλλοντικών δεδομένων. Υποχρέωση της χώρας από το ενωσιακό περιβαλλοντικό δίκαιο αποτελεί η συστηματική συγκέντρωση και κοινοποίηση στην Ευρ. Επιτροπή στοιχείων για την ποιότητα των υδάτινων αποδεκτών, την πανίδα και τη χλωρίδα. Η Ελλάδα δεν έχει οργανώσει επιστημονικές βάσεις περιβαλλοντικών δεδομένων και αφήνει διάσπαρτες σε διάφορους φορείς και υπηρεσίες τις μελέτες που έχουν εκπονηθεί και τα υπάρχοντα στοιχεία. Παράδειγμα των ανωτέρω αποτελεί το γεγονός ότι ακόμα δεν έχει εκδοθεί η Υπουργική Απόφαση που προβλέπεται στον Ν. 3199/2003, η οποία ενσωματώνει στην ελληνική έννομη τάξη την Οδηγία -πλαίσιο για τα νερά 2000/60, για την λειτουργία βάσης δεδομένων για τα ύδατα με το όνομα «Υδροσκόπειο».

Σημαντικό κενό υπάρχει στην οργάνωση της γνώσης που παράγεται και υπάρχει σχετικά με τη βιοποικιλότητα της χώρας. Απαιτείται η συγκέντρωση και διαχείριση της υφιστάμενης και παραγόμενης γνώσης, με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι διαθέσιμη και προσβάσιμη σε κάθε ενδιαφερόμενο. Η δημιουργία εθνικών βάσεων δεδομένων που θα περιλαμβάνουν βασικά δεδομένα για την ελληνική βιοποικιλότητα θα συμβάλλει, ως ουσιαστικό εργαλείο στη διατήρησή της, δημιουργώντας ένα σύστημα ανατροφοδότησης και επικαιροποίησης των δεδομένων και και της αποτελεσματικής διαχείρισής τους. Επιπλέον η διαθεσιμότητα έγκυρων περιβαλλοντικών δεδομένων, θα συμβάλλει στον καλύτερο σχεδιασμό δράσεων διατήρησης και στην παρακολούθηση με σκοπό την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων από διάφορα σχεδιαζόμενα αναπτυξιακά και άλλα έργα.[9]  

  • 6.2 Ασαφής κατανομή αρμοδιοτήτων. Μη επαρκή μέσα άσκησης περιβαλλοντικών αρμοδιοτήτων από τους ΟΤΑ.

Σύμφωνα με τον Ν. 3852/2010, ΦΕΚ 87/Α/7.6.2910 «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης –Πρόγραμμα “Καλλικράτης”», μεταφέρονται πολλές νέες αρμοδιότητες για την προστασία του περιβάλλοντος στους ΟΤΑ και προστίθενται στις αρμοδιότητες για το περιβάλλον που δόθηκαν στους ΟΤΑ με τον προγενέστερο Ν. 3463/2006, ΦΕΚ 114/Α/8.6.2006 «Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων». Η νέα αυτή διοικητική οργάνωση της χώρας μετέφερε μεν πολλές περιβαλλοντικές αρμοδιότητες στους ΟΤΑ και στην Περιφέρεια, χωρίς όμως να μεταφέρει το αναγκαίο προσωπικό και τα κονδύλια για την άσκηση των αρμοδιοτήτων. Η σταδιακή αποδυνάμωση των ΟΤΑ από προσωπικό και οικονομικούς πόρους καθιστά προβληματική την άσκηση των περιβαλλοντικών αρμοδιοτήτων. Επιπλέον, πολλοί Νόμοι για την προστασία του περιβάλλοντος δεν ξεκαθαρίζουν τη νέα κατανομή των αρμοδιοτήτων προς τους ΟΤΑ και δημιουργούν σύγχυση ως προς το ποιός είναι εν τέλει αρμόδιος. Παράδειγμα αποτελεί ο Νόμος 3199/2003 για τη διαχείριση των υδατικών πόρων.

     6.3 Εγκατάλειψη πολιτικών απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα

Η απελευθέρωση της αγοράς λιγνίτη ήταν και παραμένει προτεραιότητα για την Τρόικα και τους θεσμούς, που επιμένουν στην εκμετάλλευση νέων λιγνιτικών κοιτασμάτων και στην πώληση των πιο αποδοτικών λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ. Αυτή η πολιτική αναμένεται να εντείνει την εξάρτηση της Ελλάδας από τον ρυπογόνο λιγνίτη. Ταυτόχρονα, ενδέχεται να οδηγήσει σε ένα ντόμινο κατασκευής νέων λιγνιτικών μονάδων, τόσο από ιδιώτες επενδυτές, όσο και από τη ΔΕΗ.

Οι ΑΠΕ αντιμετωπίζονται πλέον από όλες τις κυβερνήσεις ως μια πολυτέλεια που πρέπει να κοπεί, με πάγωμα των φωτοβολταϊκών και την έκτακτη εισφορά επί των εσόδων όλων των σταθμών ΑΠΕ.

Η κατασκευή της νέας λιγνιτικής μονάδας Πτολεμαϊδα 5 θέτει πολλά ερωτηματικά, καθώς δεν συνάδει με τους ευρωπαϊκούς στόχους μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η παραγωγή ενέργειας από λιγνίτη καθίσταται όλο και πιο ακριβή σε σχέση με άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ, αμφισβητείται η οικονομική της βιωσιμότητα, ενώ θα πρέπει η ΔΕΗ να συνάψει νέο δάνειο με τη Γερμανική τράπεζα KfW για τη χρηματοδότησή της.

Η κυβέρνηση θα έπρεπε να παγώσει τα σχέδια της ΔΕΗ για νέες λιγνιτικές μονάδες, να προχωρήσει σε επικαιροποίηση του μακροχρόνιου ενεργειακού σχεδιασμού με βάση νεώτερα στοιχεία για την εξέλιξη του κόστους των ΑΠΕ σε πλήρη αντιστοιχία με τα σενάρια της Κομισιόν, να εκπονήσει αναλυτική εκτίμηση του εξωτερικού κόστους από τη χρήση λιγνίτη και να σχεδιάσει ολοκληρωμένα και έγκαιρα τη μετάβαση της χώρας σε μια μετα-λιγνιτική εποχή.

Η συσκότιση των πολιτών σχετικά με τη χρηματοδότηση των ΑΠΕ, αποκρύβοντας την έμμεση ή άμεση χρηματοδότηση του λιγνίτη και των βρώμικων βιομηχανιών, κρατάει τη χώρα πίσω σε θέματα σύγχρονων επενδύσεων, που μπορούν να αποφέρουν σημαντική έλξη ξένων και εγχώριων κεφαλαίων, θέσεων εργασίας και μείωσης των εισαγωγών καυσίμων.

6.4 Νομιμοποίηση αυθαιρέτων

Με το Κεφάλαιο Β’ του ν. 4014/2011, το ΥΠΕΚΑ άνοιξε τον δρόμο για επί της ουσίας νομιμοποίηση ενός και πλέον εκατομμυρίου αυθαιρέτων κτισμάτων ανά την επικράτεια. Ο νόμος και οι συνεχείς παρατάσεις εφαρμογής του δεν χάραξαν καμία «κόκκινη γραμμή» στην πολεοδομική παρανομία, αλλά αντίθετα άνοιξαν τον δρόμο για τη νομιμοποίηση αυθαιρέτων που δεν έχουν καν χτιστεί ακόμα! Σε πολλές περιπτώσεις υποβλήθηκαν δηλώσεις για ανύπαρκτα κτίσματα, ώστε αυτά να ενταχθούν στις ευνοϊκές διατάξεις του ν. 4014/2011. Αρκούσε η κατάθεση «φωτογραφίας» (η οποία σε ανυπολόγιστα πολλές περιπτώσεις αποτελούσε προϊόν επεξεργασίας στον υπολογιστή) και η αναφορά της «θέσης» του ακινήτου, ώστε το ακίνητο να ενταχθεί στη ρύθμιση.

Όσον αφορά την τελευταία τροπολογία του Νοεμβρίου του 2015 για την  αναστολή της κατεδάφισης αυθαιρέτων μέχρι την κύρωση των δασικών χαρτών, η ψήφιση τέτοιων διατάξεων στη Βουλή με κατεπείγουσες διαδικασίες (κατάθεση και ψήφιση την ίδια μέρα) καταλύει κάθε έννοια δημοκρατικής νομιμότητας και διαλόγου και εγείρει σοβαρές επιφυλάξεις:

  • Την ενδεχόμενη παραβίαση του άρθρου 24 για την συνταγματική προστασία της δασικής γης, όσο και την αντισυνταγματικότητα παρέμβασης της κυβέρνησης και της Βουλής σε τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις.
  • Το πάγωμα των κατεδαφίσεων θα ισχύσει για πολλά χρόνια και πιθανόν επ’ αόριστον, καθώς δεν υπάρχει κανένα δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ούτε για τη σύνταξη ούτε για την κύρωση των δασικών χαρτών.
  • Το γεγονός ότι ένα τέτοιο μέτρο αποτελεί επέκταση και ολοκλήρωση της μνημονιακής επιταγής της άκριτης «τακτοποίησης» των υπόλοιπων αυθαιρέτων.

Χωροταξικός σχεδιασμός με την δυνητικά επ’ αόριστον αναστολή κατεδάφισης τελεσίδικα κατεδαφιστέων αυθαιρέτων, είναι ουσιαστικά κάλυψη των παρανομιών εις βάρος του περιβάλλοντος, της οικονομίας, τη συνταγματικής νομιμότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ευτυχώς η τροπολογία θα επανεξεταστεί, μετά τις αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν.

6.5 Αβεβαιότητα για την προστασία της βιοποικιλότητας

Η προστασία της βιοποικιλότητας στην Ελλάδα διέπεται από μία σειρά νομοθετημάτων που διαμορφώθηκαν κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, ενσωματώνοντας τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές οδηγίες, πολλές φορές υπό την απειλή καταδίκης της χώρας για τη μη συμμόρφωσή της.

Με διαδοχικά βήματα καθιερώθηκε ένα ελλιπές μεν, αλλά εφαρμοσμένο σύστημα διοίκησης και διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών, που στηρίζεται κατά κύριο λόγο σε 28 Φορείς Διαχείρισης (ΦΔ) οι οποίοι έχουν αρμοδιότητα σε περίπου 95 Περιοχές από τις συνολικά 419 περιοχές του δικτύου Natura 2000, καλύπτοντας σήμερα μόνο το 30% της έκτασης του δικτύου στην Ελλάδα. Με στόχο τη βελτίωση του Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών, ξεκίνησε τον Απρίλιο 2014, ο Εθνικός Διάλογος για το Σύστημα Προστατευόμενων Περιοχών, υπό το συντονισμό της Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού Περιβαλλοντικών Δράσεων του ΥΠΑΠΕΝ και με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων (συντονιστική επιτροπή Προέδρων Φορέων Διαχείρισης, ΜΚΟ, Σωματείο Εργαζομένων ΦΔ, Τμήμα Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος της Δ/νσης Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού του ΥΠΑΠΕΝ, Γενική Δ/νση Ανάπτυξης και Προστασίας Δασών και Φυσικού Περιβάλλοντος, Εκπρόσωποι του Πράσινου Ταμείου, Αποκεντρωμένη Διοίκηση.

Οι άξονες πάνω στους οποίους οργανώθηκε ο διάλογος ήταν τέσσερεις:

α. Αρχιτεκτονική Δομή του Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών

β. Οικονομική Βιωσιμότητα – Πηγές Χρηματοδότησης

γ. Εργαλεία παρακολούθησης και διαχείρισης στις Προστατευόμενες Περιοχές

δ. Σύγκλιση Συστημάτων Φύλαξης, Εποπτείας, Προστασίας και Διαχείρισης.

Ο Εθνικός Διάλογος για τις Προστατευόμενες Περιοχές ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 2014, παρουσιάζοντας στην τότε ηγεσία του ΥΠΕΚΑ ένα ομόφωνο Πόρισμα σε ότι αφορούσε τους Φορείς Διαχείρισης Π.Π. Έκτοτε δεν έχει υπάρξει κάποια ανταπόκριση από πλευράς του Υπουργείου, γεγονός που προκάλεσε την κατάθεση ερώτησης στη Βουλή υπογεγραμμένης από 64 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ[10]!

Παρά την έστω και καθυστερημένη κινητοποίηση του Υπουργείου για τη συνέχιση της λειτουργίας των ΦΔ, σημαντικότατες παραμένουν ακόμη οι ελλείψεις στη θεσμική κατοχύρωση των ΠΠ. Είναι ενδεικτικό ότι από το σύνολο των ΠΠ της χώρας που περιλαμβάνουν 10 Εθνικά Πάρκα, Θαλάσσια Πάρκα, Περιοχές Προστασίας της Φύσης, Περιοχές Οικοανάπτυξης και Εθνικούς Δρυμούς, που διοικούνται από συνολικά 28 Φορείς Διαχείρισης, έχουν εκδοθεί Προεδρικά Διατάγματα μόνο για 7 περιοχές, ενώ ήδη το ΠΔ του Υμηττού βρίσκεται ήδη σε διαδικασία ακύρωσης από το ΣτΕ μετά από σχετική γνωμοδότηση του Ευρωδικαστηρίου[11]. Η θεσμική κατοχύρωση περιοχών που πρέπει να ενταχθούν στις εθνικά προστατευόμενες περιοχές δεν έχει ολοκληρωθεί, παρά το γεγονός ότι αρκετά σχέδια προεδρικών διαταγμάτων έχουν τεθεί σε διαβούλευση. Την ίδια στιγμή, οι περισσότερες προστατευόμενες περιοχές έχουν θεσπιστεί με Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις αντί ΠΔ, όπως προβλέπεται από τη νομοθεσία, γεγονός που τις αφήνει ουσιαστικά έκθετες, ειδικά λαμβάνοντας υπόψη και τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας[12].

Έχει επισημανθεί εδώ και χρόνια ότι η επιλογή του ΥΠΕΚΑ για τη θεσμική προστασία των Προστατευόμενων Περιοχών με την έκδοση ΚΥΑ ήταν λανθασμένη καθώς σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία (άρθρ. 21 του ν. 1650/86) απαιτείται η έκδοση Προεδρικού Διατάγματος. Η ισχύς της ΚΥΑ (που εκδίδεται έως ότου εκδοθεί το ΠΔ) δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δύο έτη, με δυνατότητα παράτασης για ένα ακόμη έτος αν συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι[13]. Κατά συνέπεια, το σύνολο σχεδόν των Προστατευόμενων Περιοχών είναι σήμερα ουσιαστικά απροστάτευτες καθώς η τελευταία ΚΥΑ εκδόθηκε το 2009.

Την έκδοση του ν. 3937/2011 για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας ακολούθησε το 2014 η υπουργική απόφαση με την οποία εγκρίνεται το κείμενο της εθνικής στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα. Σύμφωνα με το δημοσιογράφο της Καθημερινής Γ. Λιάλιο[14]: «προκειμένου να εφαρμόσει τους βασικούς στόχους αυτής της εθνικής στρατηγικής, το υπουργείο Περιβάλλοντος θα κληθεί τα επόμενα χρόνια να έρθει αντιμέτωπο… με τις ρυθμίσεις του. Για παράδειγμα, ανάμεσα στους άξονες της Εθνικής Στρατηγικής βρίσκεται η διατήρηση του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η οργάνωση και λειτουργία εθνικού συστήματος προστατευόμενων περιοχών, όταν το ΥΠΕΚΑ έχει πρόσφατα θεσπίσει σειρά ρυθμίσεων με τις οποίες επέτρεψε πλήθος νέων δραστηριοτήτων μέσα σε δάση και δασικές εκτάσεις, όπως η μετατροπή τους σε οικόπεδα από οικοδομικούς συνεταιρισμούς, η εγκατάσταση τουριστικών χωριών σε προστατευόμενες περιοχές κ.ά. Οι γενικές διατάξεις έχουν συμπληρωθεί από πλήθος ειδικών, όπως η νομιμοποίηση των αυθαίρετων ταβερνών στο εθνικό πάρκο Σχινιά και ο αποχαρακτηρισμός μέρους του καταφυγίου άγριας ζωής στον Κορινό Πιερίας υπέρ της δημιουργίας παραθεριστικού οικισμού. Ο μοναδικός νόμος που θεσπίστηκε τα τελευταία χρόνια υπέρ της προστασίας της βιοποικιλότητας (ν.3937/11) έχει αποδυναμωθεί αισθητά με σειρά τροποποιήσεων».

Οι Φορείς Διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών, βρίσκονται σε κατάσταση αβεβαιότητας, με την παράταση «ζωής» τους να λήγει στο τέλος του 2015[15]. Τον Αύγουστο του 2015, η ηγεσία του ΥΠΑΠΕΝ δεσμεύτηκε για τη διασφάλιση της εργασίας όσων ήδη υπηρετούν στους φορείς και για:

  • την ενσωμάτωση στον, υπό σύνταξη, Κρατικό Προϋπολογισμό των αναγκών των  Φορέων Διαχείρισης
  • την επανεξέταση του θεσμικού καθεστώτος των Φορέων Διαχείρισης
  • την αναβάθμισή τους λαμβάνοντας υπόψη τα πορίσματα του Εθνικού Διαλόγου για την ουσιαστική άσκηση μιας Δημόσιας Περιβαλλοντικής Πολιτικής

Τον Οκτώβρη, έγινε γνωστό ότι θα διατεθούν από το Πράσινο Ταμείο 5 εκατ. ευρώ προκειμένου να υποστηριχθεί η λειτουργία των φορέων για ένα έτος ακόμη, έως το τέλος του 2016[16].

6.6 Κατάργηση του Ειδικού Ταμείου Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών και υποβάθμιση του Πράσινου Ταμείου

Το Ειδικό Ταμείο Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών, Ν.Π.Δ.Δ. με έδρα την Αθήνα, το οποίο συνεστήθη με το άρθρο 2 του Ν. 3624/2007 (Α΄289) και εποπτεύεται από τον Υπουργό Οικονομικών, καταργήθηκε το 2010 (http://www.opengov.gr/ggk/?p=11). Το σύνολο των εισφορών του Ταμείου και τα πάσης φύσεως ταμειακά υπόλοιπά του, παρέμειναν στη διάθεση του Υπουργού Οικονομικών και διατίθενται με απόφασή του, κατά προτεραιότητα και με την επιφύλαξη των εισφορών που αναφέρονται σε δωρεές ειδικού σκοπού: α) όσον αφορά τα ταμειακά υπόλοιπα του Ειδικού Ταμείου Κοινωνικής Συνοχής, για τη χρηματοδότηση ειδικών προγραμμάτων ενίσχυσης φυσικών προσώπων ή νοικοκυριών που κατοικούν νόμιμα ή είναι νόμιμα εγκατεστημένα, αντιστοίχως, στην Ελλάδα και έχουν ετήσιο εισόδημα χαμηλότερο από το κατ’ έτος εκάστοτε εκτιμώμενο όριο της φτώχειας στην Ελλάδα και β) όσον αφορά τα ταμειακά υπόλοιπα του Ειδικού Ταμείου Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών για την ανασυγκρότηση και ανάπτυξη πυρόπληκτων περιοχών.

Η κυριότητα της τυχόν ακίνητης περιουσίας των καταργούμενων Ταμείων καθώς και του κάθε είδους εξοπλισμού, το αρχείο τους κ.λπ. περιήλθε στο Υπουργείο Οικονομικών.

Το ΥΠΕΚΑ ουδέποτε ενημέρωσε τους πολίτες, ως όφειλε, για το ποσό είσπραξης περιβαλλοντικών προστίμων. Σε τακτά χρονικά διαστήματα εκδίδονται εκθέσεις για τους ελέγχους που έχουν διεξαχθεί από τους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος, όμως ο πολίτης αγνοεί τι ποσά κατέληξε να εισπράξει το ΥΠΕΚΑ, μετά από την άσκηση των διοικητικών και δικαστικών μέσων κατά των αποφάσεων της διοίκησης που παρέχονται στους παρανομούντες. Έτσι, η ενημέρωση του πολίτη είναι μερική και όχι ολοκληρωμένη και δημιουργείται ψευδής ευμενέστερη εικόνα για τα επιτεύγματα του ΥΠΕΚΑ για τον έλεγχο και την επιβολή εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Η αποδυνάμωση της Διοίκησης αναμένεται να οδηγήσει σε ακόμα ελλιπέστερη ενημέρωση του πολίτη.

Το Πράσινο Ταμείο δημιουργήθηκε με το ν. 3889/2010 προκειμένου να αξιοποιεί τα έσοδα από την τακτοποίηση των ημιυπαίθριων χώρων για έργα περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος και υλοποίηση αστικών αναπλάσεων. Με  τροπολογία του υπ. Οικονομικών που κατατέθηκε σε πολυνομοσχέδιο, τον Οκτώβρη του 2011, το 95% των πόρων που εισπράττονται υπέρ του Πράσινου Ταμείου από τις ρυθμίσεις για τους ημιυπαίθριους και την τακτοποίηση των αυθαιρέτων και της είσπραξης των προστίμων για περιβαλλοντικά εγκλήματα θα καταλήγει τελικά στον κρατικό προϋπολογισμό. Το ίδιο προφανώς ισχύει και για τους πόρους του Ειδικού Φορέα Δασών που ενσωματώθηκε στο Πράσινο Ταμείο και χρηματοδοτεί τις απαραίτητες ενέργειες για δασική προστασία και διαχείριση. Σημειώνεται ότι η σύσταση του ταμείου ήταν βασική προϋπόθεση   για να καμφθεί η αντισυνταγματικότητα της ρύθμισης για τα αυθαίρετα και τους ημιυπαίθριους.

Το Πράσινο Ταμείο έχασε το μεγαλύτερο τμήμα των εσόδων του, το οποίο απορροφήθηκε από τον κρατικό προϋπολογισμό, λόγω της οικονομικής κρίσης και του χρέους της χώρας. Οι ανάγκες για αποκατάσταση του περιβάλλοντος είναι πολύ μεγάλες και η απουσία των χρηματικών πόρων φαίνεται να ακυρώνουν την περιβαλλοντική αποκατάσταση. 

6.7 Η περίπτωση των απορριμμάτων και των αποβλήτων

Η επιβολή είσπραξης των προστίμων που επέβαλε το ΔΕΕ για τους ΧΑΔΑ αναμένεται να αρχίσει στο άμεσο μέλλον. Η πολιτεία με καθυστερήσεις και αναποτελεσματικό νομικό πλαίσιο προχωρεί στο κλείσιμο των ΧΑΔΑ και στη δημιουργία ΧΥΤΑ –ΧΥΤΥ. Προβληματικοί σχεδιασμοί, ελλιπής ενημέρωση των πολιτών, καθώς και κακές πρακτικές στο παρελθόν έχουν οδηγήσει σε ρήξη της εμπιστοσύνης του πολίτη προς το κράτος. Η πλειονότητα των πολιτών είναι απογοητευμένη από τη μη αποτελεσματική ανακύκλωση. Σε πολλές περιοχές της χώρας το επίπεδο ανακύκλωσης είναι από ανύπαρκτο έως πολύ χαμηλό. Κονδύλια απαιτούνται για την ολοκλήρωση των έργων διάθεσης των αποβλήτων, τη συστηματική οργάνωση των υπηρεσιών ανακύκλωσης αλλά και για ενημέρωση των πολιτών.

Θετική εξέλιξη αποτελεί η υιοθέτηση νέου Εθνικού Σχεδιασμού Διαχείρισης Απορριμμάτων (ΕΣΔΑ) τον Ιούνιο του 2015. Εκκρεμεί τώρα η νομική του θωράκιση και υλοποίηση. Το πλαίσιο πρέπει να συμπληρωθεί με τους περιφερειακούς σχεδιασμούς (ΠΕΣΔΑ), που πρέπει να αναθεωρηθούν τάχιστα και, για πρώτη φορά, με τα τοπικά σχέδια διαχείρισης (ΤΣΔ) των δήμων. Τα ΤΣΔ αποτελούν μια θετική συμβολή στην κατεύθυνση της αποκέντρωσης. Ο σχεδιασμός επίσης απομακρύνεται από τις μεγάλες μονάδες που απαιτούν συγκέντρωση και ευνοεί πολλές και  μικρότερες μονάδες (αρχή της εγγύτητας). Ενθαρρύνεται ο περιορισμός στην ποσότητα των απορριμμάτων και συνεπώς η οικονομία των φυσικών πόρων. Ταυτόχρονα αποθαρρύνονται δραστηριότητες που επιβαρύνουν το κλίμα, όπως η καύση.

Ωστόσο, υπάρχουν ήδη μεγάλες αντιδράσεις, από τον Περιφερειάρχη Πελοποννήσου έως τον Δήμαρχο Θεσσαλονίκης, που επιμένει σε εργοστάσιο καύσης στον ΤΙΤΑΝ. Όσον αφορά το σχέδιο αναθεώρησης του ΠΕΣΔΑ Αττικής, που θα περίμενε κανείς να είναι φιλόδοξο και να αποτελεί πρότυπο, του έχει ασκηθεί κριτική στο στάδιο της διαβούλευσης[17].

6.8 Ανεξέλεγκτη ατμοσφαιρική ρύπανση στις μεγάλες πόλεις

Η ενεργειακή φτώχεια ήταν ήδη το 2011 η ταχύτερα αναπτυσσόμενη μορφή φτώχειας και συνεχίζει να παίρνει διαστάσεις. Η αψυχολόγητη και βεβιασμένη αύξηση της φορολογίας στο πετρέλαιο θέρμανσης δημιούργησε αλυσιδωτές παρενέργειες τις οποίες οι τελευταίες κυβερνήσεις παρακολούθησαν με απάθεια. Από τη μια, σημαντικότατη μερίδα του πληθυσμού αδυνατεί πλέον να ανταποκριθεί στο κόστος του πετρελαίου θέρμανσης (παρά την πρόσφατη πτώση της τιμής του), καταφεύγοντας έτσι σε ημιτελείς ενέργειες αναπλήρωσής του με άλλα καύσιμα ή μεθόδους. Από την άλλη, ο χρησιμοποιούμενος εξοπλισμός δεν εξασφαλίζει ούτε την προσδοκώμενη ενεργειακή απόδοση, ούτε την αποφυγή ρύπων και την αποπνικτική ατμόσφαιρα που δημιουργεί η παρουσία μικροσωματιδίων στις αέριες μάζες γύρω από τα αστικά κυρίως κέντρα και τα συνακόλουθα προβλήματα στην υγεία των κατοίκων.

Η επέκταση του προγράμματος ενεργειακής θωράκισης των κτισμάτων, με τη συνδρομή κονδυλίων του ΕΣΠΑ για την κάλυψη των αναγκών των φτωχότερων στρωμάτων, είναι ακόμη επιτακτική. Θα μειώσει το ενεργειακό κόστος και θα οδηγήσει σε σημαντικότατη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και σε όσα κτίσματα δεν μπόρεσαν να ενταχθούν σε προηγούμενα προγράμματα. Και πέρα απ’ αυτά, θα αυξήσει την προστιθέμενη αξία του οικονομικού κύκλου, μειώνοντας το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών από εισαγόμενα καύσιμα, αλλά και τις θέσεις εργασίας.

Στο πλαίσιο μιας γενικότερης ενεργειακής στροφής, απαιτείται να επισημανθεί ότι:

  • Η βιομάζα όταν προέρχεται από αειφορική διαχείριση των δασών ή από υπολείμματα (δασικά, αγροτικά) είναι μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας με ελάχιστες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
  • Η μετατόπιση προς την χρήση βιομάζας σε αγροτικές και ημιαστικές περιοχές έχει θετικά αποτελέσματα και στην οικονομία και στο περιβάλλον.
  • Στις αστικές περιοχές η χρήση βιομάζας, όταν δεν γίνεται με βέλτιστες συνθήκες (συσκευή και καύσιμο) και ο καιρός δεν βοηθάει, μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Πρέπει άμεσα να ληφθούν πρωτοβουλίες από την πολιτεία για να ελεγχθεί το θέμα πριν δημιουργήσει προβλήματα στην υγεία των κατοίκων, καθώς ακόμη και οι Ευρωπαϊκές Οδηγίες για την προστασία από την ατμοσφαιρική ρύπανση παραβιάζονται συστηματικά. 

6.9 Εφέλκυση κεφαλαίων -Έργα εθνικής σημασίας – Κατ’ εξαίρεση διαδικασίες

Σύμφωνα με την Α. Καλλία (ό.π.), την εφαρμογή του πρώτου Μνημονίου συνόδευε έκδοση ειδικών Νόμων ενίσχυσης των επενδύσεων.

Ν. 3986/2011 “Επείγοντα μέτρα εφαρμογής μεσοπρόθεσμου πλαισίου δημοσιονομικής στρατηγικής”, ΦΕΚ 152/Α/1.7.2011, στο άρθρο 14 αναφέρεται στα ακίνητα που ανήκουν στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου και επιτρέπει για την αξιοποίηση των δημοσίων ακινήτων την απ’ ευθείας παραχώρηση στον κύριο της επένδυσης ή στον έλκοντα εξ’ αυτού δικαιώματα, της χρήσης του αιγιαλού και της παραλίας και του δικαιώματος χρήσης και εκμετάλλευσης λιμενικών έργων ή επέκτασης ήδη υφιστάμενων στην περιοχή λιμενικών εγκαταστάσεων για χρονικό διάστημα μέχρι 5 ετών και με καταβολή ανταλλάγματος, που προσδιορίζεται στη σύμβαση παραχώρησης. Επίσης, ο κύριος της επένδυσης έχει το δικαίωμα της αποκλειστικής και με αντάλλαγμα χρήσης της ζώνης αιγιαλού και παραλίας, που του παραχωρείται, για την κατασκευή λιμενικών έργων, που εκτελεί μετά από άδεια των αρμόδιων αρχών. Σε περίπτωση που τα λιμενικά έργα εμπεριέχουν πρόσχωση θαλάσσιου χώρου, μετά την ολοκλήρωσή τους κινείται η διαδικασία επανακαθορισμού των οριογραμμών αιγιαλού και παραλίας και το γήπεδο που δημιουργείται καταγράφεται ως δημόσιο κτήμα, το οποίο μπορεί να παραχωρείται κατά χρήση ή να εκμισθώνεται απευθείας στον κύριο της επένδυσης. Η χρήση από τρίτους της παραχωρημένης έκτασης επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση, εφόσον η χρήση επιβάλλεται για λόγους ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας ή άλλης δημόσιας ωφέλειας και δεν παρεμποδίζεται η ομαλή λειτουργία της επένδυσης.

Ν.4179/2013, Απλούστευση διαδικασιών για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας στον τουρισμό, αναδιάρθρωση του ΕΟΤ και άλλες διατάξεις, ΦΕΚ 175/Α/8.8.2013. Ρυθμίζει τις αρμοδιότητες του Υπουργείου Τουρισμού και απλουστεύει τις διαδικασίες για τη διαχείριση των τουριστικών λιμένων.

Ν. 4146/2013, ΦΕΚ 90/Α/18.4.2013 Διαμόρφωση φιλικού αναπτυξιακού περιβάλλοντος για τις στρατηγικές και ιδιωτικές επενδύσεις και άλλες διατάξεις.

Ο Νόμος, στο άρθρο 5, προβλέπει «Ειδικά Σχέδια Χωρικής Αξιοποίησης Δημοσίων Ακινήτων» Ε.ΣΧ.Α.Δ.Α., τα οποία επιτρέπουν, ανάλογα με τις ανάγκες της επένδυσης, χρήσεις και προορισμούς που αλλιώς θα ήταν ανεπίτρεπτοι. 

6.10 Ίδρυση του Ταμείου Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ)

Η πρώτη δημόσια αναφορά στην αξιοποίηση δημοσίων εκτάσεων από ιδιώτες έγινε τον Φεβρουάριο του 2011 από τους εκπροσώπους του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΚΤ («Τρόικα»). Λίγο αργότερα, τον Ιούλιο του 2011, ιδρύεται το ΤΑΙΠΕΔ με τον Νόμο 3986/1.7.2011 (ΦΕΚ 152 Α’) «Επείγοντα Μέτρα Εφαρμογής του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής», δηλαδή τον εφαρμοστικό νόμο του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Πολιτικής για την Ελλάδα. Το ΤΑΙΠΕΔ έχει τη νομική μορφή Α.Ε. (ανώνυμης εταιρείας), με μοναδικούς μετόχους το Ελληνικό Δημόσιο και μια ΔΕΚΟ ιδιωτικού δικαίου. Η διάρκεια εργασιών του προσδιορίζεται στα 6 έτη και μπορεί να παραταθεί μόνο με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών.

Η επίλυση των έως τώρα πολλαπλών νομικών περιορισμών γύρω από την αξιοποίηση των ιδιωτικών εκτάσεων του δημοσίου από τρίτους, έγινε με την επαναφορά στο ελληνικό δίκαιο του θεσμού της «επιφανείας», η οποία ανήκε στο βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο. «Επιφάνεια είναι το εμπράγματο δικαίωμα φυσικού ή νομικού προσώπου να κατασκευάζει κτίσμα σε έδαφος δημοσίου κτήματος, που δεν του ανήκει, και να ασκεί στο κτίσμα τις εξουσίες, που παρέχει το δικαίωμα της κυριότητας». Το δικαίωμα αυτό ενσωματώθηκε στο Κεφ. Γ’ (άρθρ. 18-26) του προαναφερθέντος εφαρμοστικού νόμου του Μεσοπρόθεσμου, χωρίς όμως επαρκή συζήτηση στη Βουλή. Το άρθρο 5, παρ. 1 του ν. 3986/2011 προβλέπει:

«Η αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων του Ταμείου διενεργείται με κάθε πρόσφορο τρόπο και κατά προτίμηση, με:

α) Πώληση

β) Σύσταση εμπραγμάτων δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων δικαιωμάτων οριζόντιας και κάθετης ιδιοκτησίας

γ)  Μεταβίβαση εμπραγμάτων δικαιωμάτων οποιασδήποτε φύσης επί αυτών.

δ)  Εκμίσθωση

ε)  Παραχώρηση της χρήσης ή της εκμετάλλευσής τους

στ)   Ανάθεση της διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων

ζ)  Εισφορά τους σε ανώνυμες εταιρείες και στη συνέχεια πώληση των μετοχών που προκύπτουν

η)  Τιτλοποίηση απαιτήσεων, ανεξάρτητα από τον επιχειρηματικό ή μη χαρακτήρα τους, σύμφωνα με τα άρθρα 10, 11 και 14 του ν. 3156/2003».

Επομένως, όταν μία έκταση υπαχθεί στο ΤΑΙΠΕΔ είναι μετέπειτα δυνατή η άσκηση δικαιωμάτων αξιοποίησής της με πολλαπλούς τρόπους. Σύμφωνα με το άρθρο 19 § 2 ν. 3986/2011, το δικαίωμα αξιοποίησης του δημόσιου ακινήτου διαρκεί από 5 έως 50 έτη, με δυνατότητα παράτασης. Τα ακίνητα που έχουν μεταφερθεί στο ΤΑΙΠΕΔ ονομάζονται στον εν λόγω Νόμο «δημόσια ακίνητα». Παρόλα αυτά, ο ορισμός αυτός περιέχει γκρι ζώνες. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 18§4 του ν. 3986/2011 ορίζει: «Δημόσια κτήματα» είναι τα ακίνητα οποιασδήποτε φύσης που ανήκουν στο Ελληνικό Δημόσιο, σε νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, σε δημόσιους οργανισμούς με μορφή νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου ή και σε εταιρίες που αποκτούν τα ακίνητα των παραπάνω φορέων με σκοπό την εκμετάλλευσή τους. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών μπορεί να επεκτείνεται η εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος Κεφαλαίου και σε ακίνητα κληροδοτημάτων».

Από το άρθρο αυτό δεν προκύπτει σε καμία περίπτωση ξεκάθαρη νομοθετική ρύθμιση για το εάν τελικά η περιουσία του δημοσίου περιέχει και τη δημόσια (π.χ. αιγιαλός), πέρα από την ιδιωτική (π.χ. λιμνοθάλασσες, ΔΕΗ, ΟΠΑΠ κ.λπ.). Ως αποτέλεσμα, προκαλείται σύγχυση και αμφιβολία για το ποιες εκτάσεις θα μπορούν να αξιοποιούνται ως περιουσιακά στοιχεία του ΤΑΙΠΕΔ στο μέλλον. Ο νόμος δεν προβλέπει σε κανένα σημείο του ρυθμίσεις για την προστασία του περιβάλλοντος.

Συνδυαστικά, από τα παραπάνω δεδομένα προκύπτουν τα εξής:

1)  Η δυνατότητα αλλαγής χρήσης της γης για τις εκτάσεις του δημοσίου

2)  Η κατάργηση της κοινοχρησίας των δημοσίων εκτάσεων, δεδομένου ότι η εκμετάλλευσή τους μεταφέρεται σε ιδιώτη

3)  Η δυνητική εκποίηση των «κοινόχρηστων αγαθών», δεδομένου ότι δεν προβλέπεται ειδική μνεία ή περιορισμός στην αξιοποίησή τους.

4)  Η απουσία δικλείδων ασφαλείας.[18]

Σύμφωνα με το χάρτη του Παρατηρητηρίου ΤΑΙΠΕΔ της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας (ΕΟΕ)[19], το 80% των περιουσιών που απεικονίζονται βρίσκονται εντός ζώνης 1.000 μ. από την ακτογραμμή της Ελλάδας. Από τις 195 εκτάσεις που παρουσιάζονται, εντός περιοχών Natura 2000 βρίσκονται οι 47, ενώ άλλες 41 βρίσκονται σε ακτίνα 1 χλμ. Όλα τα παραπάνω θέτουν σε κίνδυνο απειλούμενα είδη και οικοτόπους.

Η αλλαγή των χρήσεων γης και η καταστροφή βιοτόπων προβλέπεται να είναι εκτεταμένη. Οι υπό αξιοποίηση περιοχές αποτελούν 88.000 στρέμματα φυσικής γης. Για αυτές τις εκτάσεις το ΤΑΙΠΕΔ μάλιστα προτείνει και πιθανές χρήσεις (π.χ. γήπεδο golf εντός της περιοχής Natura 2000, Λιμνοθάλασσα Κορησσίων (Κέρκυρα) & Νήσος Λαγουδιά -GR2230007), χωρίς την αξιολόγηση αυτής της δυνατότητας και σαφώς χωρίς ξεκάθαρη αρμοδιότητα, στην πλειοψηφία τους στον τομέα του μαζικού τουρισμού. Μάλιστα, ακριβώς αυτή η πρακτική είναι που θέτει πολλά ερωτηματικά σχετικά με μελλοντικά βήματα αποχαρακτηρισμού προστατευόμενων περιοχών και αποδυνάμωσης της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Παρόλο που η ακτογραμμή της Ελλάδας εκτείνεται για περισσότερα από 10.000 χιλιόμετρα και θεωρείται ο πιο σημαντικός πόρος της χώρας, οι εκτάσεις αυτές έχουν επιλεχθεί μετά από σκόπιμο σχεδιασμό, ο οποίος στοχεύει σε μία εκδοχή ανάπτυξης μη-βιώσιμης για τις φυσικές αυτές περιοχές. Ομπρέλες, ξενοδοχεία πολλών κλινών, παραθεριστικές κατοικίες και γήπεδα γκολφ απειλούν τα ευαίσθητα αυτά οικοσυστήματα.

Πρόκειται, λοιπόν, για μια στοχευμένη πολιτική βραχυπρόθεσμης «αξιοποίησης» της δημόσιας περιουσίας με σκοπό το γρήγορο κέρδος και προκάλυμμα την οικονομική κρίση, με δεδομένες επιπτώσεις για τη βιοποικιλότητα και τον φυσικό πλούτο της Ελλάδας. Η στρατηγική αυτή ενώ δε θα αφήσει μακροχρόνια οικονομικά οφέλη, σίγουρα θα αφήσει πίσω της εκτεταμένη περιβαλλοντική υποβάθμιση για τις επόμενες γενιές, ενώ πιθανότατα θα προκαλέσει και πολλές, μη αναστρέψιμες βλάβες τόσο στο περιβάλλον, όσο και στη φυσιογνωμία του ελληνικού τοπίου. Αλλά πάνω από όλα, θα τραυματίσει τον τρόπο που ο πολίτης αντιλαμβάνεται την ελεύθερη πρόσβαση, το κοινό αγαθό, την αξία της φυσικής κληρονομιάς, έννοιες βαθιά συνδεδεμένες με τη δημοκρατική αντίληψη μιας κοινωνίας. 

6.11 Πλήγματα στην προστασία των Δασών

Εν μέσω θυελλωδών αντιδράσεων από κόμματα, πολίτες και περιβαλλοντικές οργανώσεις, και παρά τις δεκάδες χιλιάδες υπογραφές αντίδρασης που συγκέντρωσε η διεθνής οργάνωση AVAAZ, με διαδικασίες εξπρές  ψηφίστηκε από την Ολομέλεια της Βουλής στις 20/12/14 –μαζί με 42 τροπολογίες– το νομοσχέδιο με τίτλο «Πράξεις εισφοράς σε γη και σε χρήμα – Ρυμοτομικές απαλλοτριώσεις και άλλες διατάξεις». Στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως δημοσιεύτηκε (ΦΕΚ Α′ 269/24-12-2014) ως νόμος 4315/2014 (λίγο πριν τις εκλογές). Το εν λόγω νομοσχέδιο του ΥΠΕΚΑ είχε μόλις 15 άρθρα στην αρχική του μορφή ενώ με την πρωτοφανή προσθήκη τροπολογιών το τελικό κείμενο που έγινε δεκτό και δημοσιεύτηκε αποτελείται από 61 άρθρα. Από τις 43 τροπολογίες οι 16 είναι υπουργικές, κι οι 27 βουλευτικές, αρκετές από τις οποίες άσχετες με το νόμο και με σαφή προεκλογικό χαρακτήρα. Οι φωνές που ενώθηκαν για να εμποδίσουν το επικίνδυνο νομοσχέδιο, δεν φάνηκε να πτοούν ιδιαιτέρως τους υπεύθυνους, αν και τροποποιήθηκαν κάποια απειλητικά κομμάτια:

  • Διατηρήθηκε η προστασία για δάση και δασικές εκτάσεις που έχουν καταστραφεί (π.χ. από πυρκαγιές) αν η βλάστηση δεν έχει προλάβει να ανακάμψει μετά από 5 χρόνια. Δεν υποβαθμίζονται οι δασικοί χάρτες και παραμένουν ως ουσιαστικά εργαλεία προστασίας και οριστικής αποτύπωσης της δασικής γης, καθώς αποσύρθηκε η διάταξη που έδινε τη δυνατότητα να διαγράφονται εκτάσεις από αυτούς!
  • Αναιρέθηκε η προσπάθεια αποχαρακτηρισμού εκτάσεων που απώλεσαν τον δασικό τους χαρακτήρα πριν το 1975, καθώς και η παραχώρηση της κυριότητάς τους!

Στις διατάξεις για νομιμοποιήσεις αυθαίρετων παρέμειναν οι ιεροί ναοί, αλλά αποσύρθηκαν οι εγκαταστάσεις κέντρων περιβαλλοντικής ενημέρωσης και κυρίως εγκαταστάσεων πολιτιστικού χαρακτήρα (που θα μπορούσαν να είναι ακόμα και κέντρα διασκέδασης). Δεν έγινε δεκτή η τροπολογία που κατέθεσαν τρεις βουλευτές Αττικής για αναστολή της πληρωμής βεβαιωμένων προστίμων και της κατεδάφισης αυθαιρέτων σε δασική γη, μέχρι την κύρωση των δασικών χαρτών. Η χειρότερη διάταξη ήταν αυτή της νομιμοποίησης παρανομιών, δηλαδή της επιβράβευσης όσων καταπατητών κατέστρεψαν δάση και δασικές εκτάσεις μέχρι το 2007 και τα μετέτρεψαν σε γεωργικές εκτάσεις. Τουλάχιστον έγινε αποδεκτό ότι δεν θα μπορούσαν να κτίσουν. Επίσης, παρέμεινε η πρόβλεψη για τη διευκόλυνση των αποχαρακτηρισμών[20].

Είχε προηγηθεί πριν τέσσερις μόλις μήνες, η ψήφιση του επίσης δασοκτόνου νόμου 4280/2014 για την ιδιωτική πολεοδόμηση (και) δασικής γης, ο οποίος νομιμοποίησε τις εκχερσώσεις που έγιναν μέχρι το 1975 για γεωργική χρήση.

Τα ίδια πράγματα συνέβησαν και στις κοινόχρηστες εκτάσεις που υπάγονται στο Υπουργείο Γεωργίας, με μια πρωτοφανή ανοχή που επιδείχθηκε ήδη  από το 2003 με  σειρά νομοθετημάτων. Άλλες περνούν άλλοτε σε καταπατητές και άλλες  σε αγοραστές εκτάσεις, ενώ αποτελούν αναγκαία  εργαλεία για την κτηνοτροφία αλλά  και την προστασία του τοπίου και της βιοποικιλότητας. Ως αποτέλεσμα  των διαδικασιών αυτών διαμορφώθηκε μια κατάσταση κατά την οποία να μην υπάρχουν οι απαραίτητοι βοσκότοποι που θα συντηρήσουν την κτηνοτροφία όπως επιτάσσουν οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί. Παρόλα αυτά χιλιάδες στρέμματα λιβαδιών διεκδικούνται ακόμη και σήμερα από ιδιώτες, αποδεικνύοντας την ανευθυνότητα όλων αυτών που χαράσσουν πολιτικές. Η πολιτεία αντί να πράξει τα νόμιμα και να έχει τους αριθμούς των ζώων ανάλογα με τους υπάρχοντες βοσκότοπους, τους οποίους και να προστατέψει, εφευρίσκει απίθανες λύσεις του τύπου να δηλώνουν ψευδώς οι κτηνοτρόφοι ότι χρησιμοποιούν λιβάδια σε άλλους νομούς!

  1. Νέες αειφορικές προτάσεις διεξόδου

Προφανώς χρειάζονται νέες αειφορικές οικονομικές κατευθύνσεις που θα σέβονται το ελληνικό περιβάλλον. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν άλλες πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη που να είναι διατεθειμένες να υποστηρίξουν με ικανοποιητική σαφήνεια μια οικολογική μετάβαση, πέρα από τα Πράσινα κόμματα. Η συμβολή τους στη διαμόρφωση κυβερνητικών προγραμμάτων με σαφείς τέτοιες προγραμματικές κατευθύνσεις διαθέτει ένα στοιχείο μοναδικότητας. Ωστόσο, οι Πράσινοι διαθέτουν και ένα άλλο στοιχείο που τους διακρίνει. Κι αυτό δεν είναι άλλο από την πεποίθησή τους ότι η Ευρώπη και οι θεσμοί της δεν μπορούν να αφεθούν περισσότερο να παρακμάσουν, γιατί καραδοκεί ο λαϊκιστικός αυταρχισμός. Αντίθετα, θα πρέπει με ανανεωμένο ενδιαφέρον να γίνουν νέες προσπάθειες, ώστε η Ευρώπη να αποκτήσει τον χαρακτήρα, τις πολιτικές και τη δημοκρατική λειτουργία που αξίζουν στους πολίτες της, στα οράματα και στις θυσίες που έγιναν στο όνομά της.

Για τα περισσότερα από τα περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν υπάρξει πλήθος μικρές και μεγάλες πρωτοβουλίες: παρεμβάσεις στο ευρωκοινοβούλιο, συμβολικές διαμαρτυρίες, συναντήσεις φορέων, ακτιβιστικές ενέργειες, αναλυτικά υπομνήματα. Σε μια τέτοια δύσκολη εποχή, χρειάζονται να γίνουν πολύ περισσότερα από πολύ περισσότερους.

Η ανάδειξη κυβέρνησης με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ, τον Ιανουάριο του 2015, έφερε νέες υποσχέσεις. Ωστόσο, υπήρξαν ενεργειακές επιλογές του τότε Υπ. ΠΑΠΕΝ, Παναγιώτη Λαφαζάνη, για την υποστήριξη της εντατικοποιημένης εξόρυξης λιγνίτη για παραγωγή ενέργειας, την ενθάρρυνση της έρευνας και περαιτέρω εκμετάλλευσης πετρελαϊκών κοιτασμάτων σε θάλασσα και ξηρά, το σχεδιασμό νέων αγωγών φυσικού αερίου. Επίσης, αρνητικό αντίκτυπο είχαν και επιλογές υποστήριξης του κυνηγιού από τον ίδιο, όπως και η νέα ρυθμιστική για το κυνήγι από τον αναπλ. ΥΠΑΠΕΝ, χωρίς να υπάρχει κάποια μνημονιακή δέσμευση, παρά μόνο κυβερνητική πολιτική σύμπλευσης με τις προτάσεις των κυνηγών.

Σήμερα, συνεχίζει να είναι ανάγκη το να αναδειχτούν οι «κόκκινες γραμμές» για το φυσικό περιβάλλον της χώρας μας και να ακολουθηθεί μια ολοκληρωμένη πρόταση διεξόδου, που να ανασχεδιάζει ριζικά την οικονομία και να δίνει ταυτόχρονες απαντήσεις τόσο για την οικονομική όσο και για την περιβαλλοντική και κοινωνική διάσταση.

Τα Λιγνιτικά Κέντρα της χώρας στη Δυτική Μακεδονία και στη Μεγαλόπολη χρειάζονται ένα 20ετές πράσινο σχέδιο μετάβασης στη μεταλιγνιτική εποχή, με καθορισμό του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των εξαντλημένων ορυχείων (επαναπόδοση σε Πολιτεία -ΟΤΑ), με έργα ανάταξης των διαβρωμένων εδαφών, χωροθέτησης νέων παραγωγικών δραστηριοτήτων, καθώς και ειδικών τουριστικών προορισμών (βιομηχανικός τουρισμός, «εργοστάσια» νέων τοπίων κλπ). Για το σκοπό αυτό θα χρειαστεί διεθνής διαγωνισμός που θα αξιοποιεί την παγκόσμια εμπειρία (βλ. τα «θαύματα» στα παλιά ανθρακωρυχεία της Λουσατίας, Φλάνδρας, κλπ), καθώς και ανάλογη χρηματοδότηση. Υπάρχει ήδη πρόταση για τη δημιουργία 3000 πράσινων θέσεων εργασίας (όσων δηλ. δίνουν 6 μονάδες της ΔΕΗ με τα ορυχεία τους). Η χρηματοδότηση μπορεί να προέλθει: 1) από τον τριπλασιασμό του Τοπικού Πόρου Ανάπτυξης (3Χ20=60 εκ. περίπου), που είναι καθηλωμένος στο 0,4%, όταν το αντίστοιχο τέλος ΑΠΕ είναι 2,7% ! 2) Από τη θεσμοθέτηση του τέλους στερεών καυσίμων ύψους περίπου 110 εκ. 3) Από το περιβαλλοντικό κόστος του λιγνίτη, που μπορεί μερικώς να διεκδικηθεί 4) Από προγράμματα ανάπλασης περιοχών με παλιά ορυχεία, όπως παλιότερα το Rechar κ.α.

Ο λιγνίτης θα παραμείνει στο ενεργειακό μίγμα της χώρας για κάποιο διάστημα ακόμη, αλλά με δραστική μείωση που θα τον κατεβάσει από το 50% στο 10%, με αντίστοιχη αύξηση των ΑΠΕ. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να υπάρξει σύνδεση με μια βιώσιμη μακρόπνοη διέξοδο της περιοχής,  με αντισταθμιστικά οφέλη και χρηματοδοτικά εργαλεία, με σφικτές διαδικασίες και καθορισμένους ρόλους της Πολιτείας, της Αυτοδιοίκησης, της ΔΕΗ και των ιδιωτών.

  1. Ενίσχυση του Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών

Η Εθνική Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα προβλέπει τη δημιουργία εθνικών βάσεων δεδομένων που θα περιλαμβάνουν βασικά δεδομένα για την ελληνική βιοποικιλότητα, θα συμβάλλουν ως ουσιαστικό εργαλείο στη διατήρησή της, δημιουργώντας ένα σύστημα ανατροφοδότησης και επικαιροποίησης των δεδομένων αλλά και αποτελεσματικής διαχείρισής τους. Απαραίτητη είναι η διασφάλιση της ανοιχτής πρόσβασης σε γνώση και πληροφορίες σχετικά με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την παρακολούθηση της εφαρμογής της Εθνικής στρατηγικής, ώστε να γίνεται παρακολούθηση των τάσεων, να εμπλουτίζονται τα δεδομένα και να ενισχύονται οι δράσεις προστασίας.

Υπάρχουν και μια σειρά από προτάσεις, που αξίζει να συζητηθούν και να μελετηθούν σε βάθος:

  1. Έκδοση Προεδρικών Διαταγμάτων Θεσμοθέτησης και οριοθέτησης Εθνικών Πάρκων και άλλων Προστατευόμενων Περιοχών (ΠΠ) – προτεραιότητα στη θεσμική θωράκισή τους.
  2. Έγκριση σχεδίων διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών.
  3. Ολοκλήρωση δικτύου NATURA 2000 με την ολοκλήρωση της διαδικασίας χαρακτηρισμού νέων περιοχών κυρίως θαλάσσιων.
  4. Προσπάθεια θεσμοθέτησης και λειτουργίας Διασυνοριακών Προστατευόμενων Περιοχών.
  5. Χάραξη αιγιαλού και παραλίας κατά προτεραιότητα στις ΠΠ.
  6. Ρύθμιση θεμάτων άσκησης κυνηγετικής δραστηριότητας σε Εθνικά Πάρκα άμεσα (π.χ. Αμβρακικός) και σε άλλες περιοχές κατόπιν σχετικών μελετών.
  7. Εξορθολογισμός και οριστικοποίηση ορίων περιοχών του δικτύου NATURA 2000.
  8. Δημιουργία Εθνικής διαδικτυακής πύλης για τη Βιοποικιλότητα με δημόσια και ανοικτά δεδομένα.
  9. Δημιουργία ειδικού χρηματοδοτικού πόρου για τη βιοποικιλότητα και τις Προστατευόμενες Περιοχές.
  10. Ένταξη της χρηματοδότησης των ΦΔ στον τακτικό προϋπολογισμό, δημιουργία μιας νέας επιτροπής στη θέση της Επιτροπής ΦΥΣΗ 2000 με θεσμικά κατοχυρωμένο ρόλο συντονιστικού οργάνου και όχι γνωμοδοτικό χαρακτήρα.
  11. Συνέχιση της λειτουργίας των Φορέων Διαχείρισης ως νομικών προσώπων, τουλάχιστον για τα Εθνικά Πάρκα, με βελτιώσεις στον τρόπο δομής και λειτουργίας τους και σε άμεση λειτουργική σχέση με το ΥΠΕΚΑ.
  12. Εξασφάλιση της δυνατότητας ελάχιστης σταθερής χρηματοδότησης, ως μέσου για την επίτευξη του απώτερου στόχου, που είναι η προστασία, διατήρηση και διαχείριση των περιοχών αυτών ως Πολύτιμων Φυσικών Πόρων.
  1. Παράρτημα Ι. Κανονιστικές διατάξεις του Ν. 4014/11

Κανονιστικές διατάξεις του Ν. 4014/11, που έχουν εκδοθεί:

Υπουργική Απόφαση (ΥΑ) με αρ.167563/13 (ΦΕΚ 964/Β/13) με την οποία εξειδικεύονται οι διαδικασίες και τα ειδικότερα κριτήρια περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Προδιαγραφές της Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΦΕΚ 2436/Β/2013) για έργα και δραστηριότητες της κατηγορίας Β του άρθρου 10 του Ν. 4014/2011 (ΦΕΚ Α΄ 209).

Υπουργική Απόφαση (ΥΑ) με αρ. 1958/12 (ΦΕΚ 21/Β/12) κατάταξης των έργων και δραστηριοτήτων σε κατηγορίες/ υποκατηγορίες ανάλογα με τις δυνητικές περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις καθώς και σε ομάδες ομοειδών έργων-δραστηριοτήτων.

Υπουργική Απόφαση (ΥΑ) με αρ. 20741/12 (ΦΕΚ 1565/Β/12) τροποποίησης και συμπλήρωσης της ΥΑ 1958/12.

Υπουργική Απόφαση (ΥΑ) με αρ. 15277/12 (ΦΕΚ 1077/Β/12) με την οποία εξειδικεύονται οι διαδικασίες για την ενσωμάτωση στις ΑΕΠΟ και στις ΠΠΔ της έγκρισης επέμβασης σε δάση-δασικές εκτάσεις.

Υπουργική Απόφαση (ΥΑ) με αρ. 21697/12 (ΦΕΚ 224/ΥΟΔΔ/12) συγκρότησης του Κεντρικού Συμβουλίου Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης (ΚΕΣΠΑ).

Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) με αρ. 21398/12 (ΦΕΚ 1470/Β/12) για την ίδρυση και λειτουργία ειδικού δικτυακού τόπου για την ανάρτηση των ΑΕΠΟ και των αποφάσεων ανανέωσης/τροποποίησης ΑΕΠΟ.

Προδιαγραφές περιεχομένου Αποφάσεων Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (Α.Ε.Π.Ο.) για έργα και δραστηριότητες κατηγορίας Α΄ της υπ’ αριθμ. 1958/13−1−2012 απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (Β΄ 21), όπως ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 7 του Ν. 4014/2011 (Α΄ 209).

Εγκύκλιος για τη λειτουργία ειδικού δικτυακού τόπου για την ανάρτηση ΑΕΠΟ σε εφαρμογή του άρθρου 19α του Ν. 4014/2011 (ΦΕΚ Α/209/ 2011).

Πίνακας 1: Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις

Ομάδα (Υ.Α. 1958/2012) Είδος έργων/δραστηριοτήτων ΦΕΚ
1 Έργα χερσαίων και εναέριων μεταφορών ΦΕΚ 2505/Β/7-10-2013
2 Υδραυλικά έργα υπό έκδοση
3 Λιμενικά έργα ΦΕΚ Β’ 2425/27.9.2013
4 Συστήματα περιβαλλοντικών υποδομών υπό έκδοση
5 Εξορυκτικές δραστηριότητες ΦΕΚ Β’ 2001/14.8.2013
6 Τουριστικές εγκαταστάσεις ΦΕΚ Β’ 3438/24.12.2013
Υγειονομικές μονάδες υπό έκδοση
Εμπορικά κέντρα, χώροι στάθμευσης, αθλητικές εγκαταστάσεις, εκπαίδευση ΦΕΚ 2507/Β/7-10-2013
7 Κτηνο-πτηνοτροφικές εγκαταστάσεις ΦΕΚ Β’ 2002/14.8.2013
8 Υδατοκαλλιέργειες ΦΕΚ Β’ 2405/26.9.2013
9 Βιομηχανικές δραστηριότητες ΦΕΚ Β’ 1275/11.4.2012
Μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ΦΕΚ Β’ 1987/14.8.2013
Συνεργεία αυτοκινήτων ΦΕΚ Β’ 2446/30.9.2013
10 Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ΦΕΚ Β’ 104/24.1.2013
Κέντρα υψηλής τάσης και υποσταθμοί ΦΕΚ Β’ 1999/14.8.2013
Σταθμοί ανεφοδιασμού οχημάτων με καύσιμα ΦΕΚ Β’ 2036/22.8.2013
12 Σταθμοί βάσης κινητής τηλεφωνίας ΦΕΚ Β’ 1510/4.5.2013
Χερσαίες εγκαταστάσεις διαχείμανσης και μικροεπισκευής σκαφών ΦΕΚ Β’ 2407/27.9.2013
Χώροι συγκέντρωσης και διακίνησης παλαιών μετάλλων ή προσωρινής συγκέντρωσης οχημάτων τέλους κύκλου ζωής υπό έκδοση
Χώροι αποθήκευσης και διακίνησης οικοδομικών υλικών που περιλαμβάνουν διακίνηση χύδην υλικών (άμμος, χαλίκι κ.ά.) υπό έκδοση
Σωφρονιστικά καταστήματα και κέντρα κράτησης ΦΕΚ Β΄ 2035/22.8.2013
Αλυκές ΦΕΚ Β΄ 2405/26.9.2013

[1]               WWF, “The financial crisis heralds the need for a deep ecological transition” («Η οικονομική κρίση προαναγγέλλει την ανάγκη για μια βαθιά οικολογική μεταστροφή»), New Europe.

[2]               http://goo.gl/xht7Z3

[3]               http://goo.gl/tkI9mG

[4]               http://www.wwf.gr/index.php/crisis

[5]               Η εφαρμογή των συγχωνεύσεων των ΦΔ πήρε και νέα αναβολή για το 2016.

[6]               http://www.wwf.gr/images/pdfs/WWF-NOMOreport-2015-FINAL.pdf

[7]               Παράταση πλέον και για το 2016 με την ίδια σύνθεση ΔΣ (τρίτη στη σειρά παράταση) και χρηματοδότηση από το ΠΤ.

[8]               Καλλία Α. (2014). Θεσμικό πλαίσιο βιώσιμης ανάπτυξης. Εφαρμογή και προκλήσεις για την Ελλάδα. Πρακτικά Επιστημονικού Συμποσίου «Ποια Ελλάδα;», ΑΠΘ, σελ. 159-166. http://goo.gl/wbyXFI

Καλλία Α. (2014). Ποια Ελλάδα; Θεσμικό πλαίσιο βιώσιμης ανάπτυξης. Εφαρμογή και προκλήσεις για την Ελλάδα. Ενώπιον, τ. 72, σελ.: 49-53. http://goo.gl/g77vs0

[9]               ΥΑ 40332/2014 “Έγκριση Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα”

[10]           Ερώτηση Βουλευτών ΣΥΡΙΖΑ: Ολοκλήρωση Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών – Συνέχιση λειτουργίας των Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών

[11]             11 Σεπτεμβρίου 2015 “Ακυρώνεται το Προεδρικό Διάταγμα για την προστασία του Υμηττού”

[12]            Σε αδιέξοδο οδηγεί την προστασία της φύσης το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Υπόμνημα – Ιούλιος 2013

[13]            Σύμφωνα με το άρθρο 6, παρ. 9, του ν. 3937/2011 για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, που αντικατέστησε το άρθρο 21 του ν. 1650/1986

[14]             http://www.kathimerini.gr/781355/article/epikairothta/ellada/e8nikh-strathgikh-gia-viopoikilothta

[15]             http://dasarxeio.com/2015/08/27/859-3/

[16]             http://goo.gl/89qsj0

[17]             http://prosynat.blogspot.gr/2015/10/blog-post.html

[18]             http://files.ornithologiki.gr/docs/politiki/politikithesitaiped.pdf

[19]             http://files.ornithologiki.gr/docs/TAIPED/map.html

[20]             http://www.wwf.gr/blog/post/2014-12-29-10-41-19

Advertisements
This entry was posted in Μνημόνιο, Οικονομία, Πολιτική συγκυρία and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s